Өөр өөр өнгө өнгийн бодлоос төрсөн бодлууд...

Өөр өөр өнгө өнгийн бодлоос төрсөн бодлууд...



Анх чамайг хараад төрсөн сэтгэгдэл 


Ахиад нэг ажиглан харах шунал төрөх


Аргагүй намайг догдлуулан шархлуулах юм


Андуураа биздээ ахиж би бодмооргүй байна




Чи хэн бэ? чи ингэхэд чи мөн үү


Чинхүү бодлыг өөрөөсөө асуугаад 


Хэн нэгэн бодлын минь орон зай руу


Хэнэггүйхээн халдан орсныг гэнэт ухаарахуйд 




Мөдхөн учирна даа тэр хүртэл тэс


Магадгүй бүр одоо ч уулзаж болох шүү дээ


Миний энэ дотоод зөрчил хэзээ нэгэн цагт


Математикийг томъёолж болдог шиг эцэс болох болов уу




Цагийн зүү чаг чаг цохилсоор 


Цөхрөлтгүй амралтгүй урагшлах энэ зүү


Цадиг түүхийг бичиж ирээдүйг түүчээлхээр


Цуг алхаж чадаагүй биднийг энэрэлгүй хөсөр хаяах...








                                                       /Ц.Цэвээндорж/...

Худал

Нас ахих тусам хорвоо худал хуурмагаар дүүрэн болоод байх шиг санагддаг боллоо.Эсвэл хорвоо угаасаа худал хуурмагаар дүүрэн байсан байж болох юм.Анх хэрхэн "анхны худал"-тайгаа учирснаа санах гээд үзье.Гаднаас согтуу хүн ирэх үед "аав гэртээ байхгүй байна" гэж хэлэх үед эсвэл авдарнаас чихэр хулгайлж идчихээд "Би аваагүй" гэж дүүгээ хэлмэгдүүлэх үеэс үү? Эндээс ч өмнө худал хуурмагтай учирсан бол юутай аймшигтай вэ? Магадгүй хичээлээ тараад гадуур тэнэж оройтчихоод гарамгай гэгч нь үлгэр зохиож гэрийнхнээ хуурчихаад онгирдог байсан тэр үеэс "худал" гэдэг зүйл ердийн үзэгдэл болсон байх.Яг л өглөө бүр шүдээ угаадаг шиг, хүн хувцас өмсөж хоол иддэг шиг байдаг л зүйл.Угаасаа сайн ба муу, жаргал ба зовлон, худал ба үнэн бол хорвоод байх л ёстой зүйл.Хэзээ ч худлаас айж үзээгүй, хэзээ ч худлыг үзэн ядаж буруушааж үзээгүй бас хэзээ ч энэ талаар бодож ярьж байгаагүй.Яагаад гэхээр худал намайг яагаа ч үгүй, намайг уурлуулаагүй, гомдоогоогүй, уйлуулаагүй.Харин одоо үнэхээр аймшигтай санагдаж байна.Ер нь худал хуурмагыг мэддэггүй болохоороо тоодоггүй байсан байх.Ач холбогдол өгөөд байдаггүй энэ зүйлсээс болоод үнэт зүйлс үгүй болдог гэдгийг хэн мэдэх билээ.Хамгийн наад захын жишээ гэхэд нууц амраг байна.Хэн нэгний амиа бодсон өчүүхэн бодол, хөнгөн явдал, түр зуурын жаргалаас болж хэн нэгэн цусаар уйлдаг. Амьдралын гашуун үнэнтэй нүүр тулах үед эхлээд бүгд л цочирдож сэтгэлээр унадаг.Тэгээд хэсэгхэн хугацааны дараа өөрөө тэр бүхэнтэй эвлэрч, дасан зохицож уусан, өөрөө өөрөө ч мэдэлгүй нэг л мэдэхэд тийм хүн болсон байдаг.Ямар нэгэн юмсын утга учрыг ойлгоход хүний амьдрал даан ч богинохон юмдаа. Яагаад хүмүүс өөрчлөгддөг юм бэ? яагаад заавал бүх зүйл муу муухайгаар дүүрэн байх ёстой гэж? Үнэн хаана байна вэ? Хорвоо худал хуурмагаар дүүрч, бүх муу муухайтайгаа эвлэрч дасан зохицож бас өөрчлөгдөж байна.Яг л байгалийн шалгарал шиг. Энэ бүхэнтэй эвлэрч, дасан зохицож, өөрчлөгдөж чадсан нь амьд үлдэх болж байна.Тэгэхээр ирээдүй жоохон бүрхэгдүү, муу хүмүүсээр дүүрэн болохнээ дээ.Тиймээс ядаж өөрөө өөртөө дүгнэлт хийж, хуурамч багийг хуу татах хэрэгтэй биш гэж үү.Ер нь өөрчлөлтийг өөрөөсөө л эхлэх хэрэгтэй.Хэцүү л дээ, ингэж хэнхэглээд хэн ч хаана ч хүрч байхыг үзээгүй.Угаасаа л нийгэм иймээс хойш яахав дээ.Жингийн таваг шиг аль альныг нь тэнцүүлж байж л эрээнтэй бараантай энэ хорвоод хүн оршин тогтнож чадна.Аль болох сайныг нь их байлгахыг л хичээх хэрэгтэй.Бас муу муухайгаа мэддэг байх хэрэгтэй.

Niigem neg l bish
gudamjaar hvmvvs guniglaj alhaad hetsvv bn
goү ohid buudal hesvvchleed jigshmeer bn
erchvvd hania baarnaas haigaad utgagvi bn
emegteichvvd ihenhtei nulims unagaad uitgartai bn
naizuud negnee mongoor hemjeed huuramch bn
nar hvrtel elchee haramlaad hviten bn
hvn chanar shudraga үs horom hormoor ustaad bn
hvn dvrtei hort mogoinuud heden tvmeerei olshrood bn
salalt ihsej hvvhdvvd onchrood gunigtai bn
sarhad ihsej airag bagasaad gashuun bn
utaa uniartaj uushig owchlood vhmeer bn
unagan baigalia hausaar soliod svrdmeer bn
mongoloor dvvren gadniihan hesvvchleed ezengvi bn
mongotoi bvhen aashaa huwirgaad teneghen bn
chimeegvi tahald niigem ooroo nirwegdeid bn
chingesiin mongol үg odool sermeer bn
niigem neg l bishee neg l bish gej emzeglehdeen bi
nulimastai bodloo nuutshan egsheej shvleglenem
/zohiolch. nanidantsetseg/

 

Шинээр ажилд орсон ажилтны сургалтын хөтөлбөр:

Хичээлийн сэдэв

"Ерөнхий аюулгүй ажиллагааны зааварчилгаа"

дд

ХАБ-н албанаас хийгдэх сургалт

1

Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хууль

2

Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл ахуйн бодлого, менежментийн систем

3

Компанид мөрдөх аюулгүй ажиллагааны журмууд

4

Согтууруулах ундаа болон мансууруулах бодисын талаар баримтлах бодлого

5

Замын хөдөлгөөнд оролцох үед мөрдөгдөх  журам

6

Хөдөлмөр хамгааллын хэрэгслийг ашиглах журам

7

Радио станц ашиглах журам

8

Өргөх, зөөх, шилжүүлэх үеийн аюулгүй ажиллагаа

9

Аюулгүй ажиллагааны тэмдэг, тэмдэглэгээ

10

Осолд дөхсөн тохиолдлыг мэдээлэх журам

11

Ажлын байранд аюулыг илрүүлж урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах чадвар эзэмших, эрсдлийн үнэлгээ хийх, хяналт тогтоох,

12

Ажлын байрны цахилгааны аюулгүй ажиллагаа

13

Эрүүл ахуйн сургалт

14

Кемпийн дотоод журам

15

Галын аюулгүй байдал

2

16

Онцгой байдлын үед ажиллах төлөвлөгөө

2

Эмнэлэг, эрүүл ахуйн хэсгээс явуулах сургалт

17

Ажлын байранд ХДХВ/ДОХ-оос   урьдчилан сэргийлэх нь

1

18

Эмнэлэгийн анхан шатны тусламж үзүүлэх нь

1

БО-ны хэсгээс явуулах сургалт

19

 ХХК-ний БО-ны бодлого

2

 

Нийт

24

Шүлэг
Жаргалтай хоног золгох тутам

Жам дагуу мартан мартагдсаар

Сэтгэл зүрхний уйтгар гуниг нь

Сэмрэн сэмэрсээр хийсдэг байна.

Фресис Беконеньер

 

Зүүд
"Зүүд" Р.Чойном
2007-10-11 15:07:41
Урьд шөнө би нэг гуйлгачин өвгөн зүүдэллээ
Уранхай ноорхой хувцастай
Уруу дорой царайтай
Уртаа шар сахалтай
Уйлсан өвгөн явж байх юм.
- Сайн байна уу? Та юунд уйлаа вэ? гэвэл
- Сайн аа ч алд. Нохой долоо.
Салж болох бүхнээсээ салаад
Санаа сэтгэлээ хүртэл худалдаад
Салгалж явна даа хүү минь
Яачихсан юм бол доо зайлуул
Ядарч мунгинаад л тэр байх даа хөөрхий
Юм аа хүнд булаалгаа юм болов уу
Юу л базаагаа аж дээ гэж
Өрөвдөж би дотроо бодоод
Өвгөнийг дуугүйхэн ширтлээ.
Өцийж салгалсан туранхай өвгөн
Өөдөөс харж
- Урьд би Эзэн Хаан байлаа.
Улс гүрэнтэй, нэр төртэй
Түмэн газрыг эзэлсэн нутагтай
Түүхийг донсолгосон морин цэрэгтэй байлаа.
Одоо юу ч байхгүй
Орчлонгийн элэг доог болж
Улаа шагайсан хэдэн хүүхэд
Улс болж тоглож байна.
Хараад нүд минь өвдөх шиг
Харамсаад элэг зүрх минь өвдөх шиг
Аль муугаа үзэж барахаасаа наана
Авсандаа орж нүд далд хэвтье.
Гуйлгачин өвгөн ингэж
Гудиггүй донгосохыг үзвэл
Ухаан нь бас хувцас шигээ
Урагдаж больсон бололтой
Тэсэлгүй би шүүрс алдаад
- Тэг дээ та далд орж үз
Хэцүү галзуу тусч дээ танд
Хэзээ эдгэнэ гэж явах вэ дээ гэтэл
Уурссан өвгөн ногоон нүдээрээ
Улнаас орой хүртэл хараад
- Өө...өө үхэж хэвтсэн муу сүгээ
Өлбөрч үхэхдээ таарсан малаа
Эртнээс Монголчууд тэнэг байсан юм
Эдүгээ бүр солиорцгоож гэм
Эх эцэггүй хүүхэд шиг царай алдчихаад
Эзэн Хаанаа ч танихаа больж гэм
- Өө Та чинь манай Эзэн Хаан байсан юм уу?
- Өөр хэнийх байх юм мал минь
Та нараас бусад улс өвөг дээдсээ
Танихтайгаа байхад гэж ирээд л
Гудиггүй айлдаад өөдөөс ширтлээ.
Гуйлгачин хэрнээ омогтой гэдэг нь
За за тийм болтугай, аяар нь байя
Зайлуул бидний амаар ертөнц хувирах биш дээ
- Та Хаан байсан байж болно оо
Тансаг сайхан хувцасныхаа оронд
Таар навтас нөмөрчихсөн болохоор чинь
Таньсангүй шүү өршөөгөөрэй
- Өршөөл минь ч яамай хүү минь
Өмсгөл зүүлт хамаг бүхнийг минь
Булшинд байхад хүүр тоноочингууд
Бултыг нь аваад худалдчихсан юм.
Одоо Ленинградад байдаг юм
Очоогүй биз дээ чи?
Юугаа үзэх вэ дээ чи
Үзсэн чинь зөвхөн эрээн цаас
Үсэгнээс цаашгүй цөм худлаа
Ганц үнэн юм гэвэл та нарын
Гар мухар нүд сохор байна
Хүзүүндээ дөнгөтэй байхдаа ч би ингэж
Хүний эрхэнд сөгдөж яваагүй юм шүү
За за чамтай яриад ч яах юм
Засаг заяа хоёртоо гомд гэж хэлээд
Задарсан өвгөн цаашаа эргээд
Замаа дагаж гэлдэрч одлоо
Хүн төрөлхтнийг айлгах нь битгий хэл
Хүүхэд нохойн тоглоом болмоор
Хатсан навч шиг өчүүхэн энэ өвгөн
Хазганасаар бараа тасарлаа
- Эзэн Чингис, Эзэн Чингис энэ үү гэсээр би
Элгээ хөштөл хөхөрвөө...
Дэндүү инээлээ гээд сэрсэн чинь
Дэрээ нэвтэртэл уйлсан байлаа...
Онигоо
Онигоо: Нэг сургалтын тэтгэлэгт багтчих санаатай анкет бөглөөд явуулчихлаа. Бараг тэнцчихвүү яав:

Нас: Сэтгэлээрээ ямагт 20-той.

Хүйс: Бөөрөнхий.. дээр нь цоолоод ээмэг зүүцэн.

Нийгмийн гарал: Чингис хааны л нэг удмынх байх ёстой.

Боловсрол: "Сурахад хэзээ ч оройтохгүй" гэдэгтэй санал
нийлдэг.

Сонирхол: Санасан болгон руугаа сарваганадаг.

Ажлын туршлага: Хийж ч, хийдүүлж ч явлаа.

Хэлний мэдлэг: төв халх энд Арго англиш

Ачаалал даах чадвар: 1 дор 6 гүрүүшигний ард бол гарна.

Нийгмийн хүрээлэл: FB-д 700 найз, twitter-т 600 дагагчтай.

Авьяас: Арван хурууны чаатчин

Дуртай өнгө: Шар хүрэн. Таавчиганы минь улан доор зуурдаар амь тавьсан хөөрхий жоомнуудыг санагдуулдаг. (нулимс унагав)

Цагаан хоолтон эсэх: Махтай бол ямар ч яахав.

Мөрддөг зарчим: Залхуурснаас үхсэн хүн байхгүй.

Бүтээлийн жагсаалт: Сод бүтээл амар төрдөггүй.

Хүсэл тэмүүлэл: Монгол Улс эмэгтэй ерөнхийлөгчтэй болоосой.

Ирээдүйн төлөвлөгөө: Тэр нь би байгаасай.

Сургалтаас хүсч буй үр дүн: Намтраа баяжуулах
Шүлэг
Ямар утас барих нь биш
Утсаараа юу ярих нь
Ямар машин унах нь биш
Машинаараа хаа хүрэх нь
Хөөрхөн муухайдаа биш
Хүн байх нь
Ааш маягтаа биш
Амьдрах чадвар нь
Хий том ярьж хүнд онгирсоноос
Худал бага ярьж цөөн ч үнэн байх нь
Хэлбэр хөөж хийсэж явсанаас
Хэнээс ч зоволтгүй өөрөөрөө байх нь
Байхгүйдээ шунаж байгаагаа голсоноос
Байлгаж чадаагүй дээ гутарч
Бий болгох гэж хичээх нь
Би бол би гээд өөртөө тулхтай бардаж болж л өгвөл үнэн амьдрах нь л чухал юм шигээ
Цочмог гастрит

5.Цочмог гастрит

Халдварын бус шалтгаанаар ходоодны салст цочирч улайж үрэвссэнийг Цочмог гастрит гэнэ.

Шалтгаан эмгэг жам: Гадаад дотоод шалтгаантай.

Анхдагч гадаад шалтгаан нь :

-       Эрүүл ахуйн дэглэм баримтлаагүй/Хоолны дэг алдагдах: их идэх, боловсроогүй жимс, жимсгэнэ идэх, хүйтэн хэт халуун хоол, тос ихтэй шарсан хоол идэх,буруу хадгалсан хоол ,янз бүрийн тохиромжгүй хоол/ Үрэвсүүлэгч нян түүний хорын гаралтай халдвар хордлогын шалтгаантай гастрит үүснэ.

-       Эм ба химийн цочрол /хүхэр цууны хүчил, зарим эмүүд шалтгаан болдог. /

-       Хоолны харшил /Харшил төрөгч БМБ-д орсноос харшлын гаралтай гастрит үүсч болно./

2-гч шалтгаан:

-хурц халдварт өвчний фон дээр үүснэ./түүний хор,бактери цусаар дамжиж ходоодыг гэмтээнэ./

-ВУИ /нярайд тохиолдож болно/

2-гч гастритын хүнд хэлбэр нь флегмонозный гастрит ба эмчилгээнд муу.

-ОПН

-хеликобактери

Ходоод өөрөө микрофлор үржихийг саатуулах,салст гэмтэхээс хамгаалах хамгаалалттай.Гаднаас эмгэг микроб хүчиллэг орчинд үхдэг.Хоолны зохисгүй цочроогчид ходоодны салстад шууд үйлчлэх, салст дахь мэдрэлийн төгсгөлийн хүлээн авууруудыг хэт цочроосоноос ходоодны шүүрэл хүчтэй ялгарч нугалуурын хэсэг агшин хүүхэд бөөлжинө. Ходоодонд байгаа зүйл ялзарч сүүний болон цууны хүчил тосны хүчил болон бусад хүчил хүхэрт устөрөгч үүснэ. Харшлын гаралтай үед харшил төрөгч шууд ходоодны салсад нөлөөлж хэсгийн урвал үүсгэн амин идэвхт бодисууд ялгаран салстыг хавагнуулж улайлгана. Үүний дүнд шүүрэл хүчтэй ялгарна. Мөн бусад эрхтэний талаас харшлын шинж илэрч болно. Химийн түлэгдэлтийн үед грозивный гастрит үүснэ.

Эмнэл зүй:

Тайван бус,хоолонд дургүй,ходоод орчим хүчтэй өвдөнө,хүйс орчим зөөлөн өвдөнө,гэдэс бага зэрэг базалж,бөөлжис салс заримдаа цустай,бөөлжсний дараа бага зэрэг хөнгөрдөг,хордлого усгүйжилтын шинж илэрнэ, гэдэс дүүрнэ,ходоод орчим эмзэглэлтэй.Грозивный гастритын үед өвдөлт нуруу руу дамжина,юм залгихад өвдөнө,бөөлжис цустай.Эндогенный гастритын үед хордлого их,эпигастр орчим өвдөж дотор муухайрч бөөлжинө.Флегионозный гастритын үед халуурна,бөөлжинө,эпигастраар өвдөнө,беб муу,цонхийж, хэл хуурайшна. Хоолны дэглэм алдагдсанаас хойш шөнө эсвэл хоол идсэнээс хойш хэдэн цагийн дараа аюулхай орчим цардайх, эсвэл хэвлийн өвдөлтөөс болж хүүхэд унтаж байгаад сэрдэг. Бөөлжинө, бөөлжсөний дараа дотор нь онгойж бие хөлөрч өвдөлт намдаж хүүхэд унтана. Тэмтрэлтээр хэвлий дүүрэнгэ аюулхай орчим эмзэглэлтэй байна. 1-3 хоногийн дараа бие суларч тавгүйцэх, хоолонд дургүй болох , сульдах, хэл өнгөртөх, баас тогтворгүй болох шинж илэрнэ. Харшлын гастритын үед хэвлийгээр өвдөх бөөлжих, цусны эозинофил ихсэнэ. Халдвар хордлогийн шалтгаантай үед 24-48 цагийн далд үетэй. 38-40хэм хүртэл халуурч арьс цайж царай цонхийж огиулж бөөлжиж эхэлнэ. Баас тогтворгүй амархан хордлогонд орно.

Оношлогоо: Анамнез, бодит үзлэг, эмнэл зүйн шинжээр оношилно.

Эмчилгээ:

Шалтгааныг олох.Ихэвчлэн шинж тэмдгийн эмчилгээ хийнэ.Эхэн үедээ хоолыг сойно,ходоод угаах,хорсол,ношпа,баралгин хэрэглэнэ,антацид/маалокс,алмагель/,бөөлжилт их үед церукал 1мг/кг хэрэглэнэ /их бөөлжснөөс цооролт өгдөг/.Эвгүй хоол идээд бөөлжиж буй үед церукал өгөхгүй,шингэн сайн өгнө.Халдварын гаралтай бол антибиотик хэрэглэнэ.Хордлого тайлна.Флегмонозный үед гастротомия хийнэ.Бактерийн гаралтай бол архагших хандлагатай.Эвгүй хоол идээд бөөлжиж суулгах-острый гастрит.Буцалсан бүлээн ус , 0,9% натрийн хлорид, 1%-ийн содын уусмалаар ходоод угаана. Цэвэр ус гартал угаасаны дараа давсан туулга өгнө. Ус их уулгаж хэлний угт дарж бөөлжүүлнэ. Хүүхдийг дулаан хучиж хэвтүүлж бүлээн юм уулгана. Хоолыг нь бага хэмжээтэй амархан шингэж байхаар бодож өгнө.

Мэдрэлийн гаралтай арьсны өвчин.




Загатнаа. Pruritis cutaneus Арьсыг маажихад хүргэж буй тэр сэрлийг загатнаа гэнэ. Энэ нь арьсанд өвдөлтийг мэдэрдэг мэдрэхүйн ширхэг сул хүчээр цочирсны улмаас үүсдэг, өвдөлтийн мэдрэхүйн дүрсээ өөрчилсөн хэлбэр юм. Зарим судлаачид арьсанд загатнааг мэдэрдэг өвөрмөц рецептор байдаг үздэг. Шимэгчид хазуулах, хатгуулах, шимэгч бие дээгүүр явах зэрэгт физиологийн загатнаа үүсдэг бол мэдрэлийн тогтолцоо үйл ажиллагааны болон бүтцийн өөрчлөлтөнд орсны улмаас, хоол боловсруулах замын эмгэг, дотоод шүүрлийн булчирхайн өөрчлөлт (чихрийн шижин), бодисын солилцооны өөрчлөлт (атеросклероз), дотор эрхтэн ба цусны хорт хавдрууд, жирэмсний хордлого, гэдэсний шимэгч хорхойн халдвар зэрэг бие мах бодид өрнөж буй олон өөрчлөлтийн үед эмгэг загатнаа үүснэ. Экзем, атопийн дерматит, хавтгай улаан үлд, хамуу зэрэг арьсны өвчний шинж тэмдэг болж мөн загатнаа илэрдэг. Гэсэн хэдий ч загатнаа үүсч буй эмгэг жам өнөөг хүртэл бүрэн тайлбар- лагдаагүй байна. Загатнаа үүсэхэд мэдрэл, шингэн, судасны зохицуулга ихээхэн үүрэгтэй нь тогтоогджээ. Зарим тохиолдолд загатнаа нь дан ганц арьсны өвчний шинж байдлаар архаг шинжтэй илэрнэ. Үүнийг нь арьсны загатнаа хэмээх бие даасан өвчин гэж авч үздэг. Арьсны загатнаа нь тархмал ба хязгаарлагдмал байна. Арьсны тархмал загатнаа нь ялангуяа орой, шөнийн цагаар арьс хүчтэй загатнах байдлаар илэрдэг. Энэ загатнаа нь үе үе тэвчихийн аргагүй их хүчтэй хөдөлдөг. Өвчтөн хумсаараа маажаад зогсохгүй бусад, янз бүрийн зүйлээр арьсыг зулгартал мааждаг. Харин заримдаа загатнаа нь арьс ирвэгнэх төдийгээр байнга, тогтмол өвчтөнд мэдрэгдэнэ. Тархмал загатнаа нь хөгшрөлтийн, өндрийн, нарны туяаны гэх мэт хэлбэрээр тохиолдоно. Хөгшрөлтийн загатнаа нь 60-аас дээш насны хүмүүст, бие организмын ялангуяа арьсан дахь эд эсийн хөгжлийн хувирал өөрчлөлтийн улмаас үүснэ. Далайн түвшингээс 7000 ба түүнээс дээш метр өндөрт гарсан үед барарецептор цочирсны улмаас үүсч буй загатнааг өндрийн загатнаа гэнэ. Гэрэл, туяанд хэт мэдрэг хүмүүст нарны загатнаа үүснэ. Загатнааны объектив буюу нүдэнд харагдах бодит илрэл нь зулгархай юм. Зулгархай нь цэгэн буюу шугаман хэлбэртэй байх бөгөөд өвчтөний хумс нь гөлгөр, гялалзсан болдог. Арьсны голомтлог загатнаа нь ихэвчлэн шулуун гэдэсний амсар тойрч ба гадна бэлэг эрхтэн, эмэгтэй хүнд бэлийн уруул, эрэгтэй хүнд хуйхнаг орчмоор үүснэ. Бага аарцгийн хөндийн эрхтэн, түрүү булчирхай, өндгөвч, шулуун гэдэс, шулуун гэдэсний орчмын салстын архаг үрэвсэлт өвчнүүд, гэдэсний шимэгч хорхойн халдвар, трихомониаз зэрэг нь арьсанд голомтлог загатнаа үүсэх шалтгаан болно. Хуйхны арьс архаг, удаан хугацаагаар хүчтэй загатнах нь лимфогрануломатозын эрт үеийн шинж бол, хэлүү загатнах нь бэлэг эрхтэний хорт хавдрын шинж байдаг. Удаан хугацаанд үргэлжилсэн загатнаа нь арьсны идээт өвчин ба кандидозоор хүндрэх нь цөөнгүй тохиолдоно. Түүнчлэн удаан үргэлжилсэн загатнаа нь өвчтөний сэтгэлзүйд сөргөөр нөлөөлж, өвчтөн цочимтгой болох, нойргүйдэх, хоолонд дургүй болох байдал ажиглагддаг. Эмчилгээ: Арьсны загатнааны үед шинж тэмдгийн эмчилгээ хийнэ. Үүнд ·         валерианы ханд, транквилизатор зэрэг тайвшруулах бэлдмэл, фенкарол, диазолин, кларитин зэрэг гистамины эсрэг эм, ·         кальцийн бэлдмэл, тиосульфат натри зэрэг харшил эмзэгшлийг бууруулах эм, ·         0.5 хувийн новокайны уусмал, 1 хувийн тримекайны уусмал зэрэг мэдээ алдуулах эм, идэвхижсэн иүүрс, полифепан полисорб зэрэг энтеросорбент хэрэглэнэ. Хөгшрөлтийн загатнааны үед судас хамгаалах эм, бэлгийн даавар хэрэглэх нь үр дүнтэй байна. Хоол хүнсэнд өндөгний уураг, махны шөл, зөөлөн чихэр, чихэрлэг зүйлс, амттан, архи, дарс, давс хязгаарлана. Мөн 1.5 литр буцалсан юмуу эсвэл нэрмэл усаар цэвэрлэх клизм тавьсны дараа 1-2 хоног өлсгөлөн байх нь эмчилгээний ач холбогдолтой байна. Энэ процедурыг 2 долоо хоног тутамд давтан хийж байх нь зүйтэй. Итгүүлэн үнэмшүүлэх эмчилгээ, зүү эмчилгээ, лазер, соронзон эмчилгээ нь үр дүнтэй байна. Хэсэг газарт 1 хувийн ментол, 1-2 хувийн анестезин, 1-2 хувийн карболийн хүчилтэй кортикостеройд тосыг хольж түрхэнэ. Улайрал-гүвдрүүт тууралтаар эхэлж энэ нь аажимдаа хоорондоо нийлж нэвчдэст гүвдрүү, ширшил үүсгэдэг, архаг явцтай арьсны өвчнийг нейродермит гэнэ. Нейродермит нь тархмал ба хязгаарлагдмал гэсэн 2 хэлбэрээр тохиолдоно.
Нейродермит Neurodermitis Тархмал нейродермит өвчний эмгэг жамд мэдрэл-дотоод шүүрлийн тогтолцооны өөрчлөлт. харшлын шалтгаан голлох үүрэгтэй. Тохироогүй хоол хүнс, хордлого. элэг, ходоод, бөөр зэрэг дотор эрхтний үйл ажиллагаа алдагдах. архаг халдварын голомт нь бие организмд харшил эмзэгшил үүсэхэд нөлөөлнө. Төв ба вегетатив мэдрэлийн тогтолцооны үйл ажиллагаа алдагдах, ялангуяа симпатик мэдрэлийн тонус ихсэх, өнчин тархи, бөөрний дээд булчирхайн тогтолцооны өөрчлөлт нь нейродермитийн хөгжилд ихээхэн үүрэгтэй байна. Өвчин аль ч насанд үүсч хөгжиж болно. Эмнэлзүй: 2-3 мм хэмжээний, бүдэг ягаан өнгийн, загатнаатай гүвдрүү үүсч улмаар хоорондоо нийлэн нийлээд том нэвчдэст голомтыг үүсгэн, улмаар ширшил болно. Голомт тохойн үений дотор  гадаргуу хэсэг, тахимын хонхор, шуу сарвууны үе, хүзүүний хажуу гадаргууд байрласан байна. Нүүр, цээж, нуруугаар хурц биш үрэвслийн шинжтэй, ягаан өнгийн эритем үүсч бага зэргийн гуужилт өгөх ба голомтын хил хязгаар нь тодорхойгүй байдаг. Хэрвээ эмчилгээг зөв хийгээгүй буюу өөр бусад тааламжгүй үйлчлэлийн улмаас голомт тархаж, эритродермийг үүсгэнэ. Загатнаа ихтэй байдаг тул арьсан дээр цэгэн буюу шугаман зулгархай, цууралт, мөн нөсөөгүйжсэн толбо үүснэ. Ерөнхийдөө арьс хуурай, боровтор өнгөтэй болно. Арьсны зурчлаа цагаан илрэх ба хумс нь гялалзсан, мөлчийсөн байдаг. Өвчтөн хоолонд дургүй болж, нойргүй, цочимтгой, уйламтгай  болохын зэрэгцээ биеийн жин буурч, тамир тэнхээ муутай, амархан ядрамтгай болно. Мөн өвчтний даралт буурах, ходоодны шүүрэл багасах, сахар багасах, бөөрний дээд булчирхайн үйл ажиллагаа багасах зэрэг шинжүүд илэрнэ. Загатнан маажсан тэр хэсэгт идээт үрэвсэл идээт халдвартай хавсрах нь элбэг байна. Өвчин архаг удаан үргэлжлэх бөгөөд үе үе сэдэрч, дахилт илэрдэг. Харин зуны улиралд харьцангуй эрүүл байна.   Хязгаарлагдмал нейродермит өвчний голомт хүзүүний ар ба хажуу гадаргуу, шагайн үе, бэлэг эрхтэний орчим гэх мэт арьсны тодорхой хэсгүүдэд, голомтолсон байдлаар илэрнэ. Хязгаарлагдмал нейродермитийн үед голомтыг 3 бүс болгон авч үздэг. Үүнд: төвийн бүс буюу ширшил, завсрын бүс буюу олон тооны, жижиг, гялалзсан гүвдрүү, захын бүс буюу арьс нөсөөжсөн хэсэг. Оношлогоо: Нейродермит өвчнийг анамнез, эмнэлзүйн шинжид үндэслэн оношлоно. Тархмал нейодермитийг атопийн дерматитаас ялган оношлох нь нилээн түвэгтэй байдаг. Учир нь энэ 2 эмгэгт эмнэлзүйн ижил төстэй шинжүүд нилээд бий. Атопийн дерматитийн үед удамшлын ужиг өгүүлэл, ринит, гуурсан хоолойн багтраа зэрэг харшлын өвчнүүдээр өвчлөмтгий байх, дархлаа өөрчлөлт, IgE ихсэн, Т эсийн дархлаа сулрах, хоол боловсруулах үйл ажиллагааны алдагдал, хүүхэд байхдаа экземээр өвчилж байсан эсэх зэрэг нь чухал юм. Эмчилгээ: Харшил төрүүлэх шинж чанар багатай хоол хүнс хэрэглэх (хурц хоол, халуун ногоо, дарсан, давшилсан хүнсний бүтээгдэхүүн, махан хоол, архи, шокалад г.м), ариун цэвэр эрүүл ахуйн дэглэм, ажил амралтын зөв горим баримтлах, архаг халдварын голомтыг эрүүлжүүлэх, хоол боловсруулах үйл ажиллагаанд анхаарах, синтетик цагаан хэрэглэл, ялангуяа будганд оруулсан нэхий. ноосон эдлэл, хувцас арьсан дээр шууд хүрэлцэж өмсөхийг хориглоно. Тайвшруулах үйлчилгээтэй эм валерианы ханд, триоксазин. мебикар, оксилидин, амизил, левомепромазин, тиоридазин, амитриптилин зэргийг хэрэглэнэ. Тавегил, фенкарол, диазолин, кларитин, циметидин, перитол зэрэг гистамины эсрэг эм, кальцийн бэлдмэл, тиосульфат натри зэрэг харшил эмзэгшлийг бууруулах эм, гистаглобулин, витамин А,С,В бүлэг витамин, судас хамгаалах доксиум, теоникол зэрэг эм бэлдмэлийг хэрэглэж болно. Эмгэг процесс их тархаж, арьс нэлэнхүйдээ улайсан бол кортикостеройд эмийг хоногт 20- З0мг байхаар тооцон цөөн хоног уулгах буюу тарина. Бөөрний дээд булчирхайн үйл ажиллагааг идэвхижүүлэх зорилгоор корти- котропиныг хэрэглэнэ. Хэсэг газрын    эмчилгээнд давирхайтай тосон түрхэц, папаверины крем, витамин A агуулсан тэжээлийн тос, Унна крем зэргийг түрхэх нь үр дүнтэй байна. Түүнчлэн УФО, УВЧ шарлага, зүү эмчилгээ, хүхэрт устөрөгч, радоны банн, шавар эмчилгээ үр дүнтэй байдаг. Уръдчилан сэргийлэлт: Хоолны дэглэм баримтлан, нейродермит үүсэхэд хүргэж буй хүчин зүйлүүдийг устгах хэрэгтэй.
МААЖУУР PRURIGO Маажуур нь гүвдрүүт (заримдаа орой дээрээ жижиг цэврүүнцэртэй байна) тууралтаар илэрдэг архаг явцтай арьсны өвчин юм. Маажуур нь нилээд элбэг тархсан арьсны өвчинд багтана. Маажуурыг хүүхдийн (строфулюс), насанд хүрэгчдийн ба зангилаат маажуур гэж ангилна. Хүүхдийн маажуур өвчний өвчлөл ихэнхдээ удамшлын, харшлын өгүүлэлтэй хүүхдэд 5 сартайгаас эхлэн 3-5 насанд үүсч бий болно. Хүүхдийн маажуурын шалтгаан, эмгэг жам бүрэн судлагдаагүй байна. Хүүхэд нэмэлт хоолонд орох үед эсвэл тэжээвэр хооллолттой хүүхдэд тохиолдох нь элбэг байдаг. Өвчний эмгэг жамд хоол тэжээл, эмийн бодис, туузан хорхой, хоол боловсруулах замын эмгэгүүд, архаг халдварын голомт чухал үүрэгтэй гэж тайлбарлаж байна. Эмнэлзүй: Их бие, 4 мөч ба нүүрээр тархмал, тод улаан ягаан өнгөтэй, бэлцрүү маягийн тууралт гарч эхлэх бөгөөд удалгүй тэр нь гүвдрүүт-цэврүүнцэрт тууралт болон хувирна. Тууралт хэдийгээр тархмалаар гарах боловч хоорондоо нийлэх хандлагагүй байна. Маажсаны улмаас гүвдрүүт- цэврүүнцэрт тууралт дээр шалбархай үүсч, цусархаг тав тогтоно. Гарсан тууралтын ихэнх нь төвдөө цэг маягийн цусархаг тавтай, 3-5мм голчтой, нягт гүвдрүү байна. Хүчтэй загатнаатай байдаг тул хүүхэд тайван биш, уйламтгай, нойрондоо муу, хоолонд дургүй болно. Хүүхдийн маажуурын явц нь архаг удаан, дахимтгай байдаг. Гэвч ихэнхдээ хүүхэд 5-6 нас хүрэхэд эдгэрдэг байна. Эмнэл зүйн шинжид тулгуурлан оношлох бөгөөд хамуу, чонон хөрвөс, хордлого харшлын дерматиттаас ялган оношлоно. Насанд хүрэгчдийн маажуур дунд эргэм ба ахимаг насны эмэгтэйчүүдэд тохиолдох нь элбэг өвчин. Хоол боловсруулах замын эмгэг, мэдрэл- сэтгэц, дотоод шүүрлийн булчирхайн өөрч-лөлттэй холбоотойгоор үүсэх бөгөөд мөн дотор эрхтний хорт хавдрын шинж тэмдэг байдлаар илрэх ч тохиолдол байдаг. Түүний сэдрэлтэнд хоол хүнсний харшил төрүүлэгч шинж нөлөөлдөг байна. Эмнэлзүй: Гүвдрүүт-цэврүүнцэрт тууралт, тархмалаар, зонхилон мөчдийн гадна гадаргуугаар гарна. Гэхдээ эдгээр тууралт нь хоорондоо нийлэх хандлагагүй байна. Нягт, хатуу, 3-5мм, улаан хүрэн өнгийн гүвдрүү нь төвдөө цусархаг тавтай болно. Хүүхдийн маажуурыг бодвол энэ үед бэлцрүүт тууралт байдаггүйгээрээ онцлог юм. Насанд хүрэгчдийн маажуур өвчний явц нь архаг удаан, хэдэн cap, жилийн турш дахимтгай байна. Зангилаат маажуур нь маажуур өвчний бусад хэлбэрүүдтэй харьцуулахад өвчлөл нь арай цөөн тохиолддог. Энэ үед гарч буй гүвдрүү нь зангилааг санагдуулам том хэмжээтэй байх бөгөөд хүчтэй загатнаатай байна. 40-өөс дээш насны, тогтвортой бус мэдрэлийн тогтолцоотой, эмэгтэйчүүд өвчлөх нь элбэг байна.  Элэг, цөсний хүүдий, мэдрэл-дотоод шүүрлийн булчирхайн өөрчлөлт нь уг өвчнийг үүсэхэд нөлөөлж байна гэж тайлбарлаж байна. Харин стресс ба шимэгчид хатгуулах, хазуулах нь энэ өвчнийг сэдрэх хүчин зүйлс болдог. Эмнэлзүй: мөчдийн гадна гадаргуугаар, нягт, хатуу, хагас бөмбөлөг хэлбэртэй, 1см хүртэл хэмжээтэй, арьснаас дээш эрс өргөгдсөн, улаан хүрэн өнгийн зангилааг санагдуулам гүвдрүү гарна. Их хүчтэй загатнааны улмаас гүвдрүүний төв хэсэг зулгарч. цусархаг тав тогтоно.  Гарсан гүвдрүү нь удаан хугацаагаар, жилээр хадгалагдан үлдэнэ. Гүвдрүү нь хоорондоо нийлэх хандлагагүй байна. Эмнэл зүйн шинжид тулгуурлан оношлох бөгөөд хавтгай улаан үлд өвчний ургацагт хэлбэрээс ялган оношлоно. Эмчилгээ: Харшил төрүүлэх шинж чанар багатай хоол хүнс хэрэглэх (хурц хоол, халуун ногоо, дарсан, давшилсан хүнсний бүтээгдэхүүн, махан хоол, архи, шокалад г.м), өвчинд нөлөөлж буй хүчин зүйлийг устгах арга хэмжээг авна. Супрастин, задитен, тавегил, фенкарол, диазолин, кларитин, перитол зэрэг гистамины эсрэг эм, валерианы ханд, триоксазин, мебикар, оксилидин, амизил, левомепромазин,     тиоридазин, амитриптилин зэрэг тайвшруулах үйлчилгээтэй эм, кальцийн бэлдмэл, тиосульфат натри зэрэг харшил эмзэгшлийг бууруулах эм бэлдмэлийг хэрэглэж болно. Эмгэг процесс их тархаж, арьсны түгээмэл эритродермийг үүсгэсэн бол кортикостеройд эмийг хоногт 20-30мг байхаар тооцон цөөн хоног уулгах буюу тарина. Бөөрний дээд булчирхайн үйл ажиллагааг идэвхижүүлэх зорилгоор кортикотропиныг хэрэглэнэ. Гадуур эмчилгээнд ментол агуулсан зайлмаг, анестезин, кортикостеройдтой тос түрхэх, хлор этил ба шингэн азотоор хөлдөөх эмчилгээг хийнэ. Түүнчлэн УФО шарлага, зүү, лазер эмчилгээ үр дүнтэй байдаг. Урьдчилан сэргийлэлт: Өвчин үүсэхэд хүргэж буй хүчин зүйлүүдийг илрүүлж, түүний эсрэг арга хэмжээг авах хэрэгтэй. 

Хүүхдийн суурь өвчнүүд

1.Төмөр дутлын цус багадалт

Цус бүтээх эрхтнүүдэд цусны дүрст элементүүд үүсэхийг цус төлжилт буюу гемопоэз гэнэ.Цус бүтээхэд олон зүйл оролцдог.Төмөр,уураг,в12,Е витамин,фолийн хүчил гэх мэт.Эдгээрийн аль нэг дутагдснаас дефицидный анеми үүсдэг ба хүүхдэд хамгийн элбэг тохиолддог.Анемигийн шалтгаан:

-дутагдал

-цус алдалтын дараа

-гемолитическый

-апластическый/цус бүтээх эрхтний ү/а-ы алдагдлаас/

-янз бүрийн өвчний хүндрэл болж тохиолддог.

Ангилал

1.Гемоглобины агууламж эритроцитын тоогоор нь:

1.хөнгөн-гемоглобин 83-110гр/л эритроцит 3,5*1012гр/л

2.дунд-г-гемоглобин 82-66 гр/л эритроцит 2,5-3,4*1012гр/л

3.хүнд-гемоглобин 66 гр/л эритроцит 2,5 гр/л-ээс бага /цус сэлбэх/

2.Ретикулоцитын тоогоор нь:

1.цус төлжилт хэвийн-ретикулоцит 5-50 промиль

2.цус төлжилт ихэссэн-ретикулоцит 50 промиль

3.цус төлжилт багассан-ретикулоцит 5 промиль

3.Өнгө илтгэгчээр нь:

1.      Гипохром 0,8-с бага

2.      Нормохром 0,8-1

3.      Гиперхром 1-ээс их

Хүний цусны сийвэнд төмрийн агууламж багасахад сийвэнгийн төмөр холбох ерөнхий чадвар нэмэгдэж нэг улаан эсэд ногдох гемоглобины дундаж өтгөрүүлэг буюу нэгж эзэлхүүн цусны гемоглобины хэмжээ багасах шинжээр илэрдэг цус багадалт юм.

Шалтгаан :

1.      Хоолоор төмөр хангалтгүй орсноос төмрийн нөөц багасах: хүүхдийн биеийн жингийн 1 кг-д 60-88 мг төмөр байна. биед төмөр илүүдвэл нөөцөнд хадгалагдана. Нөөц нь үндсэндээ ясны хэм  ба дэлүүнд байна. нөөцийн төмөр нь ферритин ба гемосидерин байдлаар байна. гүйцэд төрсөн хүүхдийн төмрийн нөөц 250-300 мг байх ба энэ нөөцөө 4-5 сар хүртлээ ашиглаж цаашид төмөр их агуулсан буюу хангалттай агуулсан бүтээгдэхүүнээр нэмэлт хоол өгөх шаардлагатай.

2.      Биемахбодид төмрийн хэрэгцээ ихсэх : хүүхдэд бэлгийн бойжилтын урьдал үе, бэлгийн бойжилтын үед, жирэмсэн болон хөхүүл үед төмрийн хэрэгцээ ихэсдэг. 9 наснаас төмрийн хэрэгцээ  эрс ихэсдэг. 6-12 сартай хүүхдэд төмрийн хэрэгцээ 1мг/кг байна.

3.      Ходоод гэдэсний замд төмрийн шимэгдэлт хангалтгүй байх. Насанд хүрсэн хүний төмрийн өдрийн хэрэгцээ 12-15 мг байдаг бол ходоод гэдэсний гажиг, хавдар, цүлхэн, целиаки, ходоод гэдэсний шархлаа өвчний үед төмрийн шимэгдэлт багасдаг. Төмрийн ихэнх нь 12 хуруу гэдсэнд 2 валентат хэлбэрээр шимэгддэг. Ферментийн оролцоотой идэвхтэй шимэгдэнэ. Ходоодонд шимэгдэхгүй. Гэдэсний салстын эсэд төмөр апоферритин гэдэг уурагтай нэгдэж ферритин болж цусанд орно. Цаашид сийвэнгийн трансферинтэй нэгдэж 3 валенттай нэгдэж ясны чөмгөнд орно.

4.      Биемахбодийн төмрийн алдагдал ихсэх: насанд хүрсэн хүн физиологийн нөхцөлд ойролцоогоор 1,5 мг төмөр алддаг.

  • ХГЗ-н шархлаат эмгэгийн үеийн цочмог болон архаг цус алдалт
  • Цустай шээх
  • Түлэгдэх
  • Арьс салсад цус шүүрэх
  • Шимэгч хорхойн халдвар

Эмнэл зүй:

§  Мэдрэл сульдлын

§  Арьсны

§  Зүрх судасны

§  Хоёрдогч дархлаа дутлын хам шинжээр илэрдэг\

Байнгийн илрэл нь арьс салстын цайлт юм. Ядрах цочромтгой болох шинж тэмдэг хавсарна. Ялангуяа хүүхдийн алга болон чихний дэлбэн цайсан байна арьс салстын цайлт, зүрхэнд эмгэг шуугиан сонсогдох , элэг томрох, тамирдах нь онцлог шинж юм. Бээрэг тамирдангуй , өвчлөмтгий, шээс задгайрах гэх мэт шинж илэрнэ.

Эмнэл зүйгээр нь

§  Хөнгөн: хоолонд дургүй болж тамирдангуй, царай цонхийж, цочромтгой болно. Элэг томрох, эритроцит, гемоглобин, өнгө илтгэгч буурсан байна.

§  Дунд: хүүхэд сул,  орчны сонирхол муу, хөдөлгөөн удааширч уйламтгай болно. Хоолонд дургүй болно. Арьс хуурай цайвар, хэл өнгөртэй, пульс олширсон байна.

§  Хүнд: идэвхгүй саатанги, ноомой сулхан, хоолнод дургүй баас хатдаг, уруул хагарсан байна. лакадсан мэт хэлтэй болно. Нүүр нь голдуу хөөнгө сэлхэрсэн, 2 хөл хавантай байна. элэг томорно.

Оношлогоо :

Гемоглобин 110г/л-с буурсан үед анеми гэж үздэг. Сийвэнд төмөр 14,3 ммоль/л-с буурсан, төмөр холбох  уураг 78 мкмолв/л -с буурсан байна. микроцит, гипохром, ретикулоцит 1,7-2% бол төмөр дутлын анеми гэнэ. Оношилгоонд эмнэл зүйн шинжүүд маш чухал байдаг. Далд дутлын үед арьс салст цайх, хуурайших, АЗХ-р өвчлөмтгий, мэдрэл сульдлын шинж, нойр муу цочромтгой, толгой эргэх гэх мэт шинж тэмдэг илэрнэ. Сулрах амархан ядрах, муужрах, зүрх дэлсэх, хоолнд дургүй болох, баас хатах гэх мэт.

Эмчилгээ:

Шалтгааныг арилгах,Дэглэм,Хооллолтыг зөв тогтоох ,Цэвэр агаарт хангалттай байлгах , биеийн тамираар бага зэрэг хичээллүүлхэд хоолны бүтээгдэхүүн шингэх шимэгдэх нь сайжирч бодисын солилцоо эрчимжинэ. Хоолнод нь төмрөөр баялаг хоол өгөх нь маш чухал байна. нэг хүртэлх насны хүүхдэд ногооны шөл,зутан, нухаш өгнө. Ер нь хүүхдэд 2 сартайгаас жимс ногооны шүүс өгөх нь чухал. Эмгэг жамын эмчилгээ нь төмрийн бэлдмэл юм. Төмрийн бэлдмэлийн хоногийн тун 3 хүртэлх насны хүүхдэд 60-90 мг, ахлах насны хүүхдэд 300 мг байж болно. Төмрийн бэлдмэлийг нохойн хошууны шүүс, аскорбины хүчлээр даруулж уувал шимэгдэлт нь сайн байдаг. Уухад төмрийн бэлдмэлийн шингэц муу, шимэгдэлт хүнд ЦБ-ын үед үед эмчилгээний үр дүнд хурдан хүрэхийн тулд төмрийн бэлдмэлийн судсанд и булчинд тарина.

  • Febritolum- 3валентай төмөр ба сорбитолын бэлдмэлийн усан уусмал. 1 млт 50 мг энгийн төмөр агуулсан байна. 0,5% новокайны уусмалтай хамт хийнэ.
  • Ferrum lek- 1 ампул нь 5 мл ба 100 мг төмөр агуулсан судсанд тарих бэлдмэл юм.

Төмрийн бэлдмэл хэрэглэж буй үед тохиолдож болох зовиур:

  • эхний үед өндөр тунгаар хэрэглэвэл дотор муухайрах, ходоод өвдөх, суулгах гэх мэт шинж илэрч болно. Тэгвэл тунг багасгаж хэрэглэнэ.
  • Өдөрт 2-с олон шахмал уухад баас хар гарна. Харш зүйл үгүй тул эмчилгээг үргэлжлүүлнэ. Төмрийн шахмал буюу уусмалыг хоолтой хамт уухад эмийн чанар буурах тул хоолноос өмнө ууна.
  • Төмрийн бэлдмэл нь тетрациклин, сульфаниламид, триметопримыг хүлээн авах чадварыг бууруулдаг тул хамт хэрэглэж болохгүй.
  • Гемолитик анеми, цөсний архаг өвчин , элэгний циррозын үед төмрийн бэлдмэлийг хориглоно.
  • Витамин С-г өдөрт 25-500 мг хүртэл хэрэглэхэд биеийн төмөр шингээх чадвар 30% өснө. Цай кофе нь төмөр шингэлтийг бууруулдаг. Судсанд тарих төмрийн бэлдмэлийг зөвхөн эмнэлэгийн нөхцөлд хийнэ. Бусад эмтэй нэг тариурт хийж болхгүй.

Сэргийлэлт:

1.      Жирэмсэний хяналтыг сайжруулж , жирэмсэн эмэгтэйг төмрийн далд дутал болон дутуу төрөхөөс сэргийлж хоол амралт дэглэмийг зохицуулж фолийн хүчилтэй төмрийн давсны шахмалыг жирэмсэний дунд үеэс төрөх хүртэл өдөрт 2 удаа уулгах.

2.      Дутуу төрсөн хүүдэд 2 сартайгааас нь төмрийн бэлдмэлийг эмчилгээний тунгийн хагсаар нь уулгах.

3.      Хүүхдийг нэмэгдэл хоолонд ццагт нь зөв оруулж 7 сартайгаас нь махан хоол өгөх.

2. Тураал / хоол тэжээлийн архаг хямрал- distrophe/-Гипотрофия

Тодорхойлолт:

Хүүхдийн жин өндрийн өсөлт буурах, арьс ба өөхлөг давхарга шуугдан амьдралын чухал эрхтнүүдийн үйл хямарч улмаар дархлаа урвалж чанар суларч халдварт өртөмхий болох байдлаар илэрдэг хоол тэжээлийн хямралын нэг илрэл юм.

Шалтгаан:

1.      Гадаад:

  • Хоол дутагдах:

-                   Эхийн сүү багасах , тэжээлээр хомс байх.

-                   Эхийн сүүний уураг тослог ядмаг байх

-                   Дутуу сул төрсөн, хөхөх чадвар сул байх.

-                   Тэжээвэр хоол

-                   Хүүхдийн хоолны шим тэжээл эрдэс бага байх

-                   Зохицуулаагүй хоол өгөх.

-                   Нэг төрлийн хоол дагнах.

-                   Хөхнөөс гэнэт гаргах, нэмэлт хоол буруу өгөх.

  • Халдварын хүчин зүйл: халдвар , үжил, АЦХ-р эх өвчлөмтший байх.
  • Цайр ба бусад микроэлемент, витамин дутагдах, хордлого, /диария,диспепси/

2.      Дотоод: ХГЗ-н гажиг /грижбрунга-мэдрэлжилт алдагдах,долихосигма-сигма урт байх,атрезия-цөсний зам битүү байх/,мальабсорбци хам/ш, зүрх судасны эрхтэн тогтолцоо, ТМТ-ны гажиг хөгжил, бодисын солилцооны төрөлхийн хямралууд.

 

Эмгэг жам:

Бүх өвчтөнд гэдэсний ханаар, эд, эсэд тэжээлийн бодисын ялангуяа уургийн шингээлт багасдаг. Физиологийн тэнцвэрт байдлыг хангах бүхий л үйл ажиллагаа алдагдана. Бодисын солилцоо удааширна. Дулаан зохицуулга алдагдана. Нарийн гэдэсний шимэгдэх процесс удааширч, бөөрний ялгаруулах үйл ажиллагаа буурах ба элэгний нийлэгжүүлэх үйл ажиллагаа буурч биемахбодийн хамгаалах ба халдвар эсэргүүцэх чадвар суларна. Хүүхдийн нас бага байх тусам нөөц илчлэг бага байдаг бөгөөд зайлшгүй хоол тэжээлээр авч байх шаардлагатай. Нас бага байх тусам дутагдалд өртөх нас барах магадлал өндөр байна. Ус ба натрийн хэмжээ нэмэгдэж кали буурна. Шалтгааны нөлөөгөөр ходоод гэдэсний хэвийн үйл ажиллгаа алдагдаж ходоод, нарийн гэдэс, нойр булчирхайн бүх эсийн үйл ажиллагаа буурч ходоод гэдэс суллагдах үйл ажиллагаа хямарна. Ходоодны булчин суларч гэдэс дүүрч, гэдэсний салст хатангаршина. Гүрвэлзэх хөдөлгөөн удааширсанаас нян үржиж дисбактериоз үүсдэг. Дархлаа тогтолцоо суларсанаас сэрээ булчирхайн үйл ажиллагаа хямарч иммуноглобулин үүсэлт буурна. ТМТ -нд саатал илэрнэ. Бүх солилцоо хямарна. Амин чухал эрхтний үйл ажиллагаанд зарцуулагдах илчлэгийн алдагдлаа нөхөж чадахгүйд хүрч өөрийн биеийн уураг, өөх тос, нүүрс усыг ашигладаг.

Ангилал:

1.      Төрөлхийн ба олдмол

2.      Анхдагч ба хоёрдогч

3.      Хүнд хөнгөнөөр нь

  • I - УИД
  • II- УИД
  • III- маразм- арьс яс болтлоо турах

    -квашиоркор- хуурамч тарган

Төрөлхийн тураалийг 3 зэрэг болгоно. Жин өндрийн индексээр нь. ЖӨИ60-с дээш байна. г/см

1.                  I зэрэг ЖӨИ 59-56 г/см

2.                  II зэрэг ЖӨИ 55-50г/см

3.                  III зэрэг ЖӨИ 49г/см-с доош

Явцаар нь:

-эхлэх

-даамжрах

-тогтворжих

-эдгэрэх       

Шалтгаанаар нь:

-төрөхийн өмнөх

-төрсний дараах

-холимог

Эмнэл зүй :

I зэрэг: ерөнхий байдал хэвийн, мэдрэл сэтгэцийн хөгжил насандаа тохирсон, амархан ядардаг, нойр өөрчлөгдөнө. Арьсан доорх өөх хэвлийд нимгэрсэн, булчин суларсан, Чулицкийн индекс буурсан. /10-15/ Хүүхэд тайван бус, унтамхай, хоолонд дургүй.

II зэрэг: арьс цайвар хоолонд дургүй, хоолны шингэц муудсан, цочромтгой, уйламтгай, орчиндоо сонирхолгүй, хөдөлгөөн сэтгэцийн  хөгжил хоцорно, дулаан зохицуулалт алдагдасан, дотор эрхтний өөрчлөлт гарсан байна. хэвлий цүрдгэр, гепатомегали, рахитын шинж гарна, үрэвсэлд өртөмхий байна.  өвчний шинж тэмдэг бүдэг илэрнэ. Төмөр дутлын цус багадалт илэрнэ. Баас тогтворгүй болно, амархан ядарна. Зүрхний авиа бүдэг, систолын шуугиан сонсогдоно.Өтгөн хатах эсвэл суулгана.Амархан даарна.

III зэрэг: маш туранхай, арьсан доор өөхлөг байхгүй, яс хэрзгэр, нүүр хөгшин хүн шиг харагдана. Булчин хатангаршина. Олон витамины дутагдлын шинжтэй, үзэгдэх салстууд тод улаан, уруул хагарч, ам яршсан. Мөр, гар, хонгоны булчин шуугдсан. Хавирга хэрзийсэн байна.  өлсөх мэдрэмжгүй, амьсгал өнгөц, хэмнэл алдагдана, биеийн халуун буурсан. Шингэн алдагдлын шинжтэй. Албадан хоолловол бөөлжинэ.

Оношлогоо:

Оношийн үндсэн шалгуур нь гипотрофи ба арьсан доорх өөхөн эдийн зузаанаас хамааарна.

Шинж

Тураалын зэрэг

 

I

II

III

Арьс салст

Цайвар

Цайвар, зэвхийдүү, улцгар, хуурай

Үрчийсэн , хуурай, зэвхий, уян бус

Арьсан доорх өөхлөг

Бүх биед ялангуяа хэвлийд шуугдсан

Хэвлий цээжинд нарилсан, мөчинд нимгэрсэн.

Хэвлий , мөч, нүүрэнд арилсан. "хөгшин царай"

Эдийн уян чанар

Суларсан, булчин сул

Нүүрнээс бусад газар суларсан

Үлэмж өөрчлөгдсөн

Жингийн муруй

Нягтарсан

Буруу

Буурсан

Жин алдагдал

11-20%

20-30%

30 ба их

Өндөр

Хэвийн

2-4 см хоцорсон

4-6 см

Чулицкийн заалт

10-15

0-10

/-/

Бугалганы тойргийн хэмжээ

120-134

110-119

110-с бага

Дархлаа

Хэвийн и буурсан

/--/

/---/

 

Эмчилгээ:

1.Шалтгааны эсрэг/э-Үндсэн өвчний/э ба хооллолт

2.Эмгэг жамын/э-элэгний ү/а-г дэмжих,витамин нөхөх,эрдсийг нөхөх.

1.      Хоол эмчилгээ :

-          Хоолонд дасгах /хөхний сүү бага хэмжээгээр олон хооллох.Хоолонд гайгүй болохоор бантанг бага багаар дасгаж аажим хооллох/

-          Эрчимтэй хооллох/Жин нэмэгдээд ирэнгүүт хүүхдийн хацар нь бомбойгоод ирдэг.Улмаар насанд нь тохирсон хоол өгнө./ гэсэн 2 шатаар эмчилнэ. II , III зэргийн үед шингэх чадварыг харгалзан хоолны ачааллыг тохируулна. Ачаалал нь ус эрдсийн тэнцвэрийг сэргээх, БС-ны илүүдлийг биеээс зайлуулах, эрхтнүүдийн үйл үйл ажиллагаг сэргээхэд чиглэнэ. Хоногийн хоолны эзэлхүүн биеийн жингийн 1/5-тэй тэнцэнэ. Чанарын %-д хөхний сүү хамгийн чухал боловч холимог хоол болон тараг өгч болно. Цай, ногооны шөл, луувангийн хольц, өгнө.

Завсрын хооллолт буюу хоолонд дасгах үед: энэ үед ууураг, өөх тос, нүүрс ус хэрэглэхэд ХГЗ-г аажмаар дасгах зорилготой. Уураг-4,0г/кг, тослог-5-6г/кг, нүүрс ус 13-14г/кг, илчлэг 120-130 ккал/кг-д тооцоологдоно. Үргэлжлэх хугацаа 3 долоо хоног .

Зохистой хооллолтын үе тураалаас гартал үргэлжилнэ. Нөхөлт хольцийг аажмаар хасаж физиологийн шаардлага хангасан үндсэн хоолоор хооллоно. Хүүхэд илт хүнд тураалтай үед зөвхөн хөхний сүү хоногт  60мл/кг/хоногт тооцон цаашид 20 мл нэмнэ. Хүнд тураалтай хүүхдийг зөвхөн эмнэлэгт хэвтүүлж эмчилнэ. Хоол эмчилгээний шалгуур нь хүүхдийн биеийн бйадал сайжирч , хоолонд дуртай болж, арьсны байдал уян хатан чанар сайжирч , биеийн жин хоногт 20-30 гр нэмэгдэнэ.

2.      Эмийн эмчилгээ:

-          Хүнд тураалтай хүүхдэд эхний шатанд альбумин в/в дуслаар, гипопротейнемийн эсрэг донорын lg 0,2мл/кг тооцон в/в 2 өнжөөд хийнэ.

-          Инсулин-глюкоз эмчилгээ. 1-2 ед инсулинийг 0,9%-ын 1-2 мл натрийн хлорид хамт п/к тарина. Тарианаас 30 минутын өмнө хойно 10% глюкоз 20-30 мл уулгана.

-          Фермент эмчилгээ: давсны хүчилтэй пепсин,липаза, ходоодны жинхэнэ шүүс, панкреатин гэх мэт.

-          Бактер эмчилгээ: бифидумбактер, лактобактери,линекс/ходоодны орчин гэдэсний сарнилыг арилгах/

-          Амин дэм эмчилгээ /ээлжилж өгнө/

-          Нянгийн халдвар илэрвэл антибиотик эмчилгээ хийнэ.

Хяналт: 2 долоо хоног тутам үзнэ.

Эрүүлжсэн шалгуур:

-          Хүүхдийн мах мариа хэвийн

-          Өсөлтийн үзүүлэлт хэвийн

-          Дотор эрхтний үйл ажиллагаа өөрчлөлтгүй

-          Сэтгэл санааны байдал сайн байна.

Урьдчилан сэргийлэлт :

-          Хөхөөр хооллох / 6 сар /

-          Нэмэгдэл хоолонд зөв цагт нь оруулах

-          Хөхөөр цадахгүй бол нөхөлт хоолыг зөв сонгох

-          Хоолны тооцоог насанд тохируулж зөв хийх

-          Хоолыг витаминжуулах

-          Суурь өвчин, халдварт өвчнийг илрүүлж эмчлэх.

3.Рахит

Суурь өвчнүүд-рахит, тураал, цус багадалт орно.Хүүхдийг төрсөн цагаас нь зөв асарч, зөв хооллосноор суурь өвчнүүдээс урьдчилан сэргийлж чадна.

Тодорхойлолт :

Хүүхдийн биемахбодийн маш эрчимтэй өсөлт хөгжлийн үед гадаад дотоод хүчин зүйлүүдийн нөлөөгөөр витамин Д дутагдсанаас болж Ca,  P-н солилцоо гүнзгий доголдож бодисын солилцоо бүхэлдээ хямарсанаас ясжих үйл ажиллагаа алдагдаж мэдрэл, яс , булчингийн тогтолцооны мэгэг шинжүүдээр илэрдэг БС-ны эмгэгт хамаарах өвчин юм.

Шалтгаан :

1.Орчин

  • Агаарын бохирдол
  • Нарны хэт ягаан туяа сайн нэвтрэхгүй байх/ вакум цонх/
  • Хүйтний улирал

2.Хоол тэжээл

  • Хоолоор хангалттай Д авч чадахгүй байх /далайн гаралтай хүнсэнд их байдаг/
  • Тэжээвэр хооллолттой хүүхэд ихэвчлэн өвддөг./хөхний сүүнд Д 40-70мед байдаг бол үнээний сүүнд 5-40мед байдаг/
  • Нэмэлт хоолонд оруулахдаа анхаараагүйгээс/дон.хүүхдийг 4-5сартайд оруулбал сайн/

Нэмэлт хоолонд оруулахдаа:

-аажим дасгах

-бэлэн нухашаар шууд эхлэх нь буруу/консервант агуулсан, натураль бус/

-голдуу каш ногоогоор эхэлдэг

-мах буюу бантан эхэлж аваагүй хүүхэд бас өртөмхий болдог

-өндөгний шаранд Д их байдаг /1-2 настай хүүхдэд өндөгний шарыг сүүнд хутгаж өгвөл зүгээр/

-ногоо, үнээний сүү нь фосфатаар баялаг тул кальцийн шингэцийг нэмэгдүүлдэг.

3.Пренаталь үеийн шалтгаан

  • Эх өвчтэй, тураал, анеми, хоолны хомсдолтой байх/зөв хооллох, амрах,агаарт гарах/
  • Ихсийн дутмагшил-өсөлтгүй жирэмсэн

2-гчоор Д дутагдах:

o      Хүүхэд ХБЗ-ын эмгэгтэй байх/мальабсорбци/-гэдсээр бүрэн шимэгдэж чадахгүй байх

o      Элэг бөөрний архаг дутагдал

o      Ятроген х/з /люминаль,фенобарбитал гэх мэт таталтын эм удаан хэрэглэх/

o      Парентеральный питания /судсаар хооллох/

o      Шээс хөөх эм удаан хэрэглэх

o      Экологийн х/з /хөрс усанд хүнд металлын давс их байх/

o      Удмын кальци, фосфор, Д витамины/с-ы гажиг

o      Б/с-ы удмын гажиг

o      Бага жинтэй хүүхэд эрдэс витамины дутагдалтай төрдөг.

1.      Д амин дэм дутагдах:

-          Нарны хэт ягаан туяаны дутлаас хүүхдийн арьсанд Д3 витамин үүсэх саатах

-          Хоолонд Д витамин , кальци, фосфор бага байх

2.      Д амин дэмийн метаболит үүсэх үйл явц доголдох.

3.      Дотоод шалтгаант буюу удамшлын өвчинд хамаарах Д амин дэм тэсвэрт рахит

Нөлөөлөх хүчин  зүйл :

Хүүхдийн нас , төрсөн хугацаа, жирэмсэн эмэгтэйн эрүүл мэнд, хооллолт , улиралын байдал, амьдралын нөхцөл, хотжилт, нэмэгджл хоолонд орсон хугацаа, эцэг эхийн хүүхэд асрах дадал, хүүхдийн өвчин эмгэг, арьсны өнгө гэх мэт...

 

Эмгэг жам:

Д амин дэмийн дутагдлаас Ca , P -н улмаар нүүрс усны солилцооны доголдол, Mg, Se, Cu, Zn-н солилцооны хазайлт , уургийн солилцоо, липидийн хэт исэлдэлтийн солилцооны хямрал үүснэ.Арьсанд 7 дигидрохолестериноос эндогены Д3 синтезлэгддэг ба нарны нөлөөгөөр Д үүсдэг.  Д амин дэмийн дутагдхад гэдэсний ханаар кальцийн шимэгдэлт багасч цусанд кальцийн хэмжээ буурсанаас бамбайн дэргэдэх булчирхайн идэвхжин бөөрний сувганцараар фосфор эргэн шимэгдэлт буурсанаас цусны фосфор буурч шээсээр фосфор их ялгарна. Гипофосфатеми болсноос исэлдэх явц саатан завсрын хүчиллэг бүтээгдэхүүн хуримтлагдан БС-ны хүчилшил үүснэ. Хүчилшил ба фосфорын багасалт нь булчингийн хүч сулрахад нөлөөлнө. БМБ фосфорын хэмжээгээ зохицуулахын тулд органик нэгдлүүдээс фосфорыг салгах, задлах процесс хүчтэй явагдаж мэдрэлийн ширхэгийн миелин бүрхүүл, булчингийн эдийн аденозин фосфорын хүчил ба эс өртөгдөж мэдрэлийн тогтолцооны үйл ажиллагаанд эхлээд сэрлийн процесс давамгайлж байснаа аажимдаа сааталд шилждэг. Булчингийн БС хямарч хүчдэл нь суларна. Кальци, фосфорын солилцооны алдагдал нь яс эрдэсжих процессыг өөрчилдөг тул ясны эпифизын мөгөөрс сиймийж өсөлт нь зогсох, метафизд эрдэсжээгүй ясархуу эд түрж төлжих байдлаар илэрнэ. Витамин С дутагдахад цусанд Д 30% дутагддаг.В болон В2 дутагдахад Д3-ын үүсэлт алдагдана./иймд эмчилгээнд С 2%-ын уусмал цаг тутам жижиг халбагаар өгнө./

Ангилал :

1.      Үе шатаар нь /Дулицкийн ангилал/

-             Эхлэх үе

-             Ид үе

-             Эдгэрэх үе

-             Үлдэц үе

2.      Хүнд хөнгөнөөр нь

-             I хөнгөн

-             II хүндэвтэр

-             III хүнд

3.      Явцаар нь

-                Цочмог

-                Цочмогдуу

-                Дахилттай

Эмнэл зүй:

 Өвчний үе шат, явц, хүнд хөнгөнөөс хамаарна. Голдуу 2-3 сартайд өвчин эхлэх боловч дутуу и ихэр  хүүхдэд нярай үед ч эхэлж болно.

1.      Эхлэл үе: хүүхдийн зан ааш өөрчлөгдөж цочимхой тайван бус болох, нойрондоо муудна. ВМТ-ны талаас унтах, хөхөхдөө их хөлрөх, ялангуяа дагзны хэсгээр их хөлөрч тэр хэсгийн арьс хөлсөндөө цочрон загтнасаас толгойгоо шөргөөж үс нь халцардаг. Хөлс нь зунгааралдсан өвөрмөц эхүүн үнэртэй байна. дермографизм удаан хугцаанд улаан байх , ХГЗ-ын үйл хямрах шинж ажиглагдана. Шинжилгээнд кальци хэвийн,даралт буурсан,ШФ идэвх ихэссэн, шээсэнд фосфор гарна.Острый рахит начинаюшый период.                                                                             Цочмог үед шууд яс зөөлөрнө\зулай бамбалзана\.Острый үе 6 сар үргэлжилнэ.Цочмогдуу үед яс хатуурч овойно.Эхэндээ сампингийн эрхиний шинж, цээжний хэлбэр өөрчлөгдсөн,хавирганы ирмэг хотойно.Хожуу үед бугуйн яс товойж бугуйвч шиг болсон-брусит, хөл О, Х майга, тазны өөрчлөлт, булчин суларна,үе суларна,хэвлий цордгор болно.Рахиттай хүүхдэд анеми байнга дагалдана.Элэг дэлүү томорч болно.Шинжилгээнд кальци хэвийн эсвэл яльгүй буурсан, фосфор 2 дахин буурсан байна.Цочмог рахит их жинтэй хүүхдэд элбэг тохиолддог ба мэдрэл булчингийн өөрчлөлт эрчимтэй гардаг, яс зөөлрөх шинж давамгайлна.Цочмогдуу үед аажим явцтай тул анзаардаггүй.Хүүхэд хөлд орох үед л мэдэгддэг.

2.      Ид үе: яс, булчин, дотор эрхтэний талаас өөрчлөлт гарна. Ясны өөрчөлт нь рахитын явцаас хамаарна. Цочмог-яс зөөлрөх, цочмогдуу-ясархуу эд түрж ургана. Гавлын хавтгай яс зөөлөрсөнөөс хуруугаараа дарахад бамбалзах / краниотабес шинж/ , зулайн ирмэгүүд хотолзох, толгой хэлбэр өөрчлөгдөж далиу, данхар, гээдэн гэх мэт болно. Эрүүний харьцаа алдагдаж шаамий болох, зуулт өөрчлөгдөх улмаар цээжний хэнхэрцгийн өөрчлөлт гарна. Эгэм мурийх, гуталчны цээж , сампингийн эрхи, нуруу бөгтийх, мурийх, гэдгэр болох гэх мэт шинж илэрнэ. 6-8 сарын дараа хөндий ясны өөрчлөлт , рахитын бугуйвч, сувдан утас О, Х хэлбэрийн шилбэ гэх мэт шинж илэрнэ. Булчин сулрах, үений хөдөлгөөний далайц ихсэж санжигнах, хэвлий томорч "мэлхий гэдэс" үүсэх, цээжний хэлбэр өөрчлөгдөж өрцний булчин суларсанаас уушгины үрэвсэлд өртөмхий байх ба тэр дахих хүндрэх хандлагатай байна. рахиттай хүүхэд цус багадалттай, элэг дэлүү том, баас тогтворгүй байна.

3.      Эдгэрэх үе: Ид ба эхэн үед эмчилгээ хийхэд хүүхэд эдгэх боловч үлдэц үлддэг.шинж тэмдгүүд аажмаар арилж кальци, фосфорын солилцоо хэвэндээ орох боловч эдгэрэх үе нь рахитын зэрэг, эмчилгээнээс хамаарна. Хүүхдийн нойр хэвийн болж ,цочромтгой байдал арилан унтах хөхөхдөө хөлрөхөө болино.

4.      Үлдэц үе: ясны өөрчлөлтүд насан туршид үлдэнэ. Цочмог явц голдуу 65с ар хүртэлх насанд тохиолдох ба шинж тэмдэг нь хурдан даамжирч яс зөөлрөх нь давамгайлдаг бол цочмогдуу үед явц аажим, ясанд остеод үүсдэг.

  • I хөнгөн зэргийн үед ВМТ-ны өөрчлөлт, ясны ялимгүй өөрчлөлт илэрч болох ба арилна. Эхний үеийн шинжүүд гарна.
  • II хүндэвтэр зэргийн үед ясанд гарах өөрчлөлт тод , мэдрэл, булчин, дотор эрхтэн, цус төлжүүлэх эрхтэний талаас өөрчлөлт гарна.
  • III хүнд зэргийн үед үед яс, мэдрэл, булчин, дотор эрхтэн, цус төлжүүлэх эрхтэний талаас үлэмж өөрчлөлт гарна. Үений өөрчлөлт, шагай дотогш эргэсэн, өсөлт хоцорсон,толгой дөрвөлжин.

Оношлогоо :

Эмнэл зүй , үе шатаар оношилно. Цусны сийвэнгийн кальци, фосфор түүний харьцаа , шүлтлэг фосфотаза, хүчил суурийн гемостаз, сийвэнд 25 \ОН\ Д3 үзэх, рентгенд эпифиз өргөссөн, метафизд эрдэсжилт муудсан шинжүүд хөндийт яснууд сийрэгжсэн, эрдэсжилтийн бүс ялгарахгүй болж эвдэрсэн байна.

Ялган оношлогоо:

1.Үе шатуудыг нь хооронд нь ялган оношлоно.

2.Ижил өвчнүүд

§  Төрөлхийн яс хугарамтгай эмгэгүүд /төрөлхийн рахитын үед төрөлт удирдаж байхад яс хугарах явдал байдаг./

§  Төрөлхийн гипотиреоз / бугуйны ясжилтын зон саатсан байдаг/

§  Сүрьеэгийн гаралтай бөхтөр /рахитынх арилдаг сүрьеэгийнх арилдаггүй/

§  Бусад

Эмчилгээ:

1.өвөрмөц- Д витамин/э

2. өвөрмөц бус

Нач,форм острый үед эмчилгээний тунгаар/ 50,000 мед/ Д витамин 1 дэх, 4 дэх өдөр 7 удаа өгнө.Эхний тунгын дараа физиологийн тунг үргэлжлүүлнэ./өдөрт 400-500 мед Д  авч байх ёстой/ Хөнгөн үед Д-г 1300-2000 мед, хүндэвтэр үед 3000-4000мед өгнө.

Д амин дэм дутагдлыг нөхөх, кальци, фосфорын солилцоог хэвийн болгох, БС-ны өөрчлөлтийг арилгах, хүчилшилийг засах өвөрмөц ба өвөрмөц бус аргуудыг хослуулан хэрэглэнэ. Өвөрмөц бус: зөв хооллох , сайн асрах, амьдралын дэглэмийг зөв тогтоох, гэр орны бичил орчинг хүүхдэд ээлтэй байлгах.

Д амин дэм 50000 ЕД долоо хоногт 2 удаа буюу нийт 350000 ЕД уулгана. Эмчилгээ үр дүнд хүрсэний дараа 2 нас хүртэл Д амин дэм сэргийлэх тунгаар, 3 дахь жилд зөвхөн өвөл өгнө. Ууж хэрэглэх боломжгүй үед Д амин дэмийг 150000 ЕД булчинд 3-4 долоо хоногийн зайтай тарина. Нимбэгний хүчил хүчилшилийг бууруулдаг тул 1 сар хэрэглэнэ. Нимбэгний хүчил 2.0 гр, нимбэгний хүчлийн натри 3.5 гр 100 мл усанд уусгаж өдөрт 3-4 удаа ууж хэрэглэнэ. Кальцийн бэлдмэл ,ВМТ-ны хямралыг багасгах зорилгоор  Панангин 10мг/кг /х , Оратат кали 10-20мг/кг/х .

Бодисын солилцоо сэргээх эмчилгээ: хүүхдийн энергийн солилцоог идэвхжүүлэхийн тулд АТФ 0,5-1,0 мл булчинд тарина./15-30 хоног/. В1, В6 , В2, С, А , Е аминдэмийг насны тунгаар өгнө. Элэгний үйл ажиллагаа сайжруулах эм, биеийн тамир, иллэг массаж, 1 сарын дараа рашаан сувилал гэх мэт арга хэмжээ авна. Цочромтгой хөөрүү бол шилмүүст ваннд суулгах, 37 градус 10 литр ус+ 1 цайны халбага шилмүүсний ханд хийж 5-10 минут байлгана. /13-15 удаа/ унжгар сул байвал давсны ванн 10литр ус + 2 хоолны халбага давс хийж 5 минут байлгана.Бодисын солилцооны алдагдлыг засах зорилгоор АТФ 0,5-1мл булчинд 15-30 хоног хэрэглэнэ.В1,2,6,С,А,Е хэрэглэнэ.Анемийн эсрэг\э, элэг хамгаалах-эссенциаль,шилмүүсний ваннд оруулах, усанд оруулахдаа биеийг сайн үрж массаж хийнэ.

 Витамин эмчилгээний явцад анхаар:

-Сулковичийн сорил \гипервитаминаас сэргийлэх\

-Витамин эмчилгээ хийж байхад наранд байлгах

-Витамин эмчилгээ хийж байхад УВЧ хэрэглэх

Өвөрмөц бус/э

ü  Хоол

ü  Агаар

ü  Массаж

ü  Асаргаа

ü  Дэглэм

ü  Гэр орноо хүүхдэд ээлтэй байлгах

-Хоол-ногоон навчит ургамал, шар буудай, эрдэнэшишд элбэг.Тарагны кальци ионжсон байдаг тул гэдэсний ханаар сайн шимэгддэг.Загас, сонгино, сармис кальцийн шимэгдэлтийг сайжруулдаг.Сармисанд инулин, олигосахарид байдаг.Гурил, будаа, самар,шош, амтат төмс шимэгдэлтийг сааруулдаг.Өөх тос, давс ихтэй хоол Кальцийн солилцоог алдагдуулдаг.

Урьдчилан сэргийлэлт :

1.      Төрөхийн өмнөх

  • Өвөрмөц: 30-32 долоо хоногтойд 400-500 МЕ Д амин дэм өдөр бүр эхэд өгөх.
  • Өвөрмөц бус: хоол хүнс, агаар

2.      Төрсний дараах: 1 сараас 2 нас хүртэл сар бүр 50000 ЕД Д аминдэм өгөх

1.Өвөрмөц у\с-Витамин Д-г дутуу нярайд 1сар,гүйцэд нярайд 2сартайгаас у\с тунгаар өгнө.\500ме\

2.Өвөрмөц бус у\с-жирэмсэн үед эрүүл байх

-жирэмсний сүүлийн 3 сард витамин Д хэрэглэх

-сайн асрах, амраах

-зөв хооллох

-агаарт гаргах

 

4.Таталдамхай өвчин - Spasmophily

Тодорхойлолт :

Эрдсийн солилццоны хямралаас цусны сийвэнд ионжсон кальци багасч цусны химийн орчин суурьшсанаас болж хүүхдийн булчин мэдрэлийн сэрэмтгий чанар ихсэн хэсэг газрын ба бүлэг булчингууд таталдахад бэлэн байыйх ба таталдах шинжээр илэрдэг 3сараас 2 хүртэлх насны рахиттай хүүхдэд тохиолддог хөвгүүд илүү өртдөг өвчин юм.

Шалтгаан эмгэг жам:

Арьсанд Д аминдэмийн нийлэгжил ихэссэнээс бамбайн дэргэдэх булчиханй шүүрэл болон шээсээр фосфат алдах нь багасч кальци, фосфорын давс үүсэх нь эрчимжин улмаар ясанд хуримтлагдах болсноос цусны ерөнхий кальци буурч мэдрэл булчингийн сэрэх чанар ихсэн татах хам шинж илэрдэг.

Эмнэл зүй:

Далд болон ил 2 хэлбэрээр илэрдэг. Далд шинжийг илрүүлэх шинж:

  • Хвостекын шинж: шанааны нум яс, амны өнцөг 2-ын хооронд хурууны үзүүрээр чангавтар дарахад нүүрний тэр талын булчингууд агшина.
  • Труссогийн шинж: бугалганд чангалуур тавих, n.biceptalis -ийг дарахад тэр гарвуу эх баригчийн гар шиг хумьж татна.
  • Люстын шинж: нарийн шилбэний толгойн доор тогшиход хөлийн тавхай огцом тэнийнэ.
  • Масловын шинж: хүүхдийн арьсыг ялимгүй хатгаж цочрооход амьсгал авахын төгсгөлд амьсгал зогсдог.

Ил таталдамхай өвчин 3 хувилбараар илэрдэг.

1.      Төвөнх агших: уйлах, орилон , амьсгал авах үед сөөнгөтсөн чимээ гарч дууны сүв агшина нарийсанаас хүүхдийн царай цонхийж дараа нь хөхөрч ухаан алдаж бүлэг булчингууд таталдаж болно. Хүнд үед зүрх зогсож болно.  Агчил тавигдахад хүүхэд тайвширдаг.

2.      Сарвуу тавхайн таталт: сарвуу тавхайн алсын булчингууд агшсанаас сарвуу эх баригчийн гар шиг хөлийн хуруу улруугаа татна. Амны цагираг булчин агшанаас загасны ам шинж илэрнэ.

3.      Эклампси: ухаан алдаж олон бүлэг булчин татдаг. Хүнд хэлбэр. Амнаас хөөс сахарч доороо бие засна.

Оношлогоо:

3 сараас 1,5 насанд зонхилон тохиолдоно. Ионжсон кальцийн агууламж 0,9 ммоль/л буурна. Амьсгалын БС-ны хүчилшил илэрнэ.

Ялган оношлогоо:Бусад шалтгаант таталтуудаас ялгана.

  • 3 сараас 5 насны хүүхдэд халууралтын таталт тохиолдох ба 10-15 минут үргэлжилнэ.
  • Уурлах. Ээрсэнээс хөшингө таталт үүснэ. Амьсгал аваад түгжигдэн хөхөрнө. Таталтын дараа хүүхэд унтана.
  • БС-ны өөрчлөлттэй холбоотой таталт үүнэ.

Эмчилгээ:

Хүүхдийн хөний сүү, зохицуулсан холимогоор хооллож ногоо нэмж өгнө. Кальци хлорид 10% уусмал цайны халбагаар өдөрт 3 удаа Кальци глюконат 0,5 гр шахмалаар өдөрт 3 удаа уулгах  Хүчилшилийн арилгахын тулд 5% болон 10% -*ийн хлортаммоны уусмал цайны халбагаар өдөрт 3 удаа уулгана. 3-4 хонолгийн дараа Д аминдэм эмчилгээний тунгаар өгнө. Магнийн сульфат 25% -ийн уусмалийг 0,5 мл/кг ,  диазепам 0,5% 0,2-0,3 мг/кг ууна. 

 

 

Өрхийн эмчийн тусламж

Ясны хугарлыг оношилж,өвдөлтийг намжаах,чиг тавих анхны арга хэмжээ авах

Гадуур дотуур цус алдалтыг тогтооох эхний арга хэмжээ авах

Тархи цээж хэвлийн хөндийн эрхтнүүдийн гэмтлийн үед анхан шатны тусламж үзүүлэх

Хэсэг газрын,хөнгөн зэрэглэлийн түэгдэлт,хөлдөлтийг эмчлэх

Аливаа цочмог хордлогын үед анхны яаралтай тусламж үзүүлэх /бөөлжүүлэх,ходоод угаах,цэвэрлэх бургуй тавих,зүрх судас аамьсгалын үйл ажиллагаагдэмжих


ü  Халдварт өвчний үед өрхийн эмнэлэг гэрийн нөхцөлд анхан шатны тусламж үзүүлэх

Тухайн өвчтөнийг гэрт нь юмуу өрхийн эмнэлэг дээр гоц аюулт халдварт өвчин сэжиглэсэн тохиолдолд хөл хорио  тусгаарлалтын эхний арга хэмжээг авч холбогдох байгууллагад яаралтай мэдэгдэх 

Өвчтөнд аливаа өвөрмөц цочмог халдварт өвчний онош тавьсан тохиолдолд холбогдох байгууллагад албан ёсоор яаралтай мэдээлэх ба шаардлагатай тохиолдолд голомтын ариутгал халдваргүйтэл хийлгэх

Тухайн өвчтөнд аливаа өвөрмөц цочмог халдварт өвчин сэжиглэгэн тохиолдолд холбогдох мэргэжлийн эмчид илгээж оношийг тодруулна

Онош тодорхой хөнгөн явцтай заавал тусгаарлан халдвартын эмнэлэг,тасагт хэвтүүлэх шаардлагагүй,халдварт өвчтэй хүнийг эмчлэх ба өвчтөн,түүний гэр бүлийнхэнд халдвар хамгааллын дэглэмийн зөвлөгөө өгөх

Халдварт өвчинтэй хавьтагсдыг тодруулж шаардлагатай бол халдвартын эмчийн шинжилгээнд оруулах

Халдвартад эмчлүүлээд гарсан өвчтөн мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу эмчилгээг гэрээр үргэжлүүлэх хяналт тавих

Тухайн өвчтөнд сүрьеэ бэлгийн замын халдвар сэжиглэгдсэн бол тухайн мэргэжлийн эмчид илгээх онош тодруулах

Онош нь тогтоогдсон явуут эмчлүүлж болохуйц ДОХ,бэлгийн замын халдварт өвчтэй хүнд мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу эмчилгээ явуулж хяналт тавих

ü  Мэдрэл сэтгэцийн зонхилон тохиолдох өвчний үед өрхийн эмнэлэг гэрийн нөхцөлд анхан шатны тусламж үзүүлэх

Мэдрэлийн ерөнхий үзлэг хийх рефлекс үзэх алх зүү болон нүдний уг харах багаж ашиглах замаар мэдрэлийн өвчний онош тавих цаашид яах талаар өвчтөнд зөвөлгөө өгөх

Захын мэдрэлийн зонхилон тохиолдох өвчний невралги,неврит плексит радикулит гэх мэт урьдчилсан онош тавьж анхны тусламж үзүүлэх ба мэдрэлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу өвчтөнд эмчилгээг үргэлжлүүлж хяналт тавих

Менингит,энцефалит тархины цусны эргэлтийн цочмог хямрал зэргийг урьдчилсан оношилж анхны тусламж үзүүлэх ба тэдгээр өвчний үлдэцтэй хүмүүст мэдрэлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу хяналт тавих

Аливаа уналт таталтын үед анхны тусламж үзүүлэх

Неврозтой юмуу зан үйлийн өөрчлөлтийн эмгэтэй өвчтөнийг холбогдох зөвлөмжийн дагуу өвчтөнд эмчилгээг үргэлжлүүлж хяналт тавих

Сэтгэл гутрал,хөөрөл солиорол тэнэгрэл зэрэг сэтгэцийн хямралын анхны тусламж үзүүлэх

Архинд дондох өвчин мансуурах бусад донтой өвчтөнд анхны тусламж үзүүлэх мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу хяналт тавих

ü  Арьсны зонхилон тохиолдох өвчний үед өрхийн эмнэлэг гэрийн нөхцөлд анхан шатны тусламж үзүүлэх

Арьс түүний дайврын идээт өвчнүүдийг оношилж эмчлэх

Арьс хуйх хогжруутах нүүр батгатах зэрэг тохиолдолд холбогдох мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу эмчилгээ хийх ба арьс  үсээ арчлах хамгаалах талаар зөвлөгөө өгөх

Чонон хөрвөс дерматит намарс псориаз арьсны цэврүүт болон мөөгөнцөрт өвчин зэргийг урьдчилан оношилж анхны тусламж үзүүлэх ба мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу эмчилгээг үргэлжлүүлнэ

Эрүүл мэндийн анхан шатны тусламжийн хүрээнд бие хүн гэр бүл өрхийн эмнэлэг /гэрийн нөхцөлд/ сувлахуйн тусламж үйлчилгээ /нярайн хүй,чих,хамрыг цэвэрлэх,хүмүүст вакцин уулгах тарих өвчтэй хүнд тариа боолт хийх бигнүүр бумба бургуй тавих ходоод угаах шээсийг катетерээр авах өндөр настан тхаир дутуу хүмүүс болон хэвтрийн хүнд өвчтөний сувилгаа асаргаамэргэжлийн зөвөлгөө гэх мэт  /  үзүүлэх

Өрхийн эмнэлэгт ирэгсдийн биеийн жин өндрийг хэмжиж зөвөлгөө өгөх Өвчтөний цусан дахь гемоглобины хэмжээг тодорхойлох ба шээсний хувийн жин үзэх шээсэнд уураг билирубин уробилиноген сахар кетон зэрэг бодис илрүүлэх сорил тавьж зөвлөгөө өгөх

Өрхийн эмнэлэгт бүртгэгдсэн хүн амын дунд зүрх судасны өвчин хавдар болон бусад халдварт бус өвчнийг илрүүлэх зорилгоор дээд шатны эмнэлэгүүдтэй хамтран урьдчилан сэргийлэх иж бүрдэл үзлэг шинжилгээ хийх ажлыг зохион байгуулж түүний мөрөөр эрүүлжүүлэх чиглэлийн арга хэмжээ авдаг байх

Хожуу үедээ орсон хорт хавдар болон эмчлэгдэшгүй бусад хүнд өвчтэй хүнд гэрээр хөнгөвчлөх тусламж үйлчилгээ үзүүлэх

ü  Чих хамар хоолой амны хөндийн зонхилон тохиолдох өвчний үед өрхийн эмнэлэг гэрийн нөхцөлд анхан шатны тусламж үзүүлэх

Нүдний ерөнхий үзлэг хийх хараа шалгах таблиц нүдний уг харагч гар чийдэн зэргийг ашиглах замаар нүдний зонхилон тохиолдох зарим өвчин коньюктивит кератит блефарит өвдөг глауком катаракт гэх мэт урьдчилсан байдлаар оношилж анхны тусламж үзүүлэх мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу хяналт тавих

Нүдэнд орсон гадны биетийг авах нүдэнд эм дусаах зовхинд тосон түрхэц хавчуулах зэрэг эмчилгээний үйлдэл хийх

Чих хамар хоолойн ерөнхий үзлэг хийх отоскоп риноскоп төвөнхийн толь камертон хэл дарагч гар чийдэн духны толь зэрэг багаж эмнэлзүйн зарим сорил ашиглах замаар тэдгээр эрхтэний зонхилон тохиолддог  зарим өвчин /гадна дунд чихний үрэвсэл дүлийрэлт ринит фарингит ангина ларингит тэнцвэрийн эмгэг гэх мэт/-г урьдчилсан байдлаар оношилж анхны тусламж үзүүлэх мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу хяналт тавих

Чих хамрын хөндий залгиур угаах хулхи цэвэрлэх чихэнд болон хамрын хөндийд эм дусаах чихээс тавих тэдгээрт орсон гадны биетийг авах зэрэг эмчилгээний үйлдэл хийх

Амны хөндийн ерөнхий үзлэг хийх хэл дарагч гар чийдэн зэргийг ашиглах замаар амны хөндийн зарим өвчин /стоматит глоссит гингвит парадонтоз кариес гэх мэт/- урьдчилсан байдлаар оношилж анхны тусламж үзүүлэх, мэргэжлийн эмчийн зөвлөгөө өгөх




Томуу, томуу төст өвчний эмчилгээ

Томуу томуу төст өвчний эмчилгээ

1.Халуун бууруулах, өвдөлт намдаах эмчилгээ   

ü  Парацетамол(15мг\кг\удаа, хоногт 2-3 удаа, 3 хоногоос хэтрүүлэхгүй байх)

ü  Ибупрофен (5-10мг\кг\удаа, хоногт 2-3 удаа нийт 5 хоног)

ü  Аспирин-ацетилсалицилийн хүчил болон пирамидоныг хэрэглэхгүй

2.Амьсгалын замын цэвэршүүлэх үйлийг сайжруулах эмчилгээ

ü  Цэр ховхлох, шингэлэх эм бэлдмэлийг оройн цагаар хэрэглэхээс зайлсхийх.

ü  Мукалтин, Амброксил, Читамон, Флудитек, Ацетилцистейний аль нэгийг тохирох тунгаар

3.Хүчилтөрөгч эмчилгээ хийх заалт

ü  Хөхрөлт, төвийн хөхрөлт

ü  Ууж чадахгүй (энэ нь амьсгалын хямралаас болсон бол )

ü  Цээж хонхолзох шинжтэй бол

ü  Амьсгал нэг минутанд 70аас дээш

ü  Амьсгал авалт, гаргалт саадтай болох

ü  Хүчилтөрөгчийн дутал(SpO2 ^90%)

4.Заавал анхаарах шинжүүд

ü  Ухаантай эсэхийг үнэлэх

ü  Амьсгал зүрхний цохилтыг тоолох

ü  Амьсгалах хөдөлгөөний өөрчлөлтийг ажиглах

ü  Амьсгалын чимээг (шуугиант амьсгал, хяхатнаа амьсгал) сонсох

ü  Амьсгал хүйтэн эсэхийг үнэлэх

ü  Гэдэс дүүрэх

ü  Халуунтай боловч гар хөл хөхрөх

 

 

Амьсгалын дутлын хэлбэрүүд, яаралтай тусламж

Гуурсан хоолойн агчил, бөглөрөл давамгайлсан амьсгалын дутал:

ü  2 нас хүртэл вирусийн гаралтай амьсгалын цочмог халдвар бронхиолит

ü  Амьсгал гарагалт уртассан

ü  Шуугиантай амьсгал

ü  Тогшилтоор хэнгэргэн дуутай

ü  Чагналтаар цоохортсон амьсгал

ü  Хүчилтөрөгчийн сатурац 90%-с бага

ü  Тайван бус цочромтгой

ü  Хөхрөлт \хожуу үед\

Дэмжих эмчилгээ

ü  Цээжийг 30 градус өндөрлөнө

ü  Хүчилтөрөгчийн хангамжийг 90%-с их барихын тулд хамрын ац гуурсаар юмуу хошуувчаар 4л\минутаас доошгүй өгч, шаардлагатай бол интубацийн гуурс хийж 100%-ийн хүчилтөрөгчөөр амьсгалуулах

ü  Шингэн зүйл сайн уулгах

Утлага эмчилгээ

ü  Шуугиант амьсгалтай бол сальбутамол 2.5мг, альбутерол 0.05-15мг\кг 1удаагийн тунгаар, шаардлагатай бол 20минут тутамд давтана. Дунджаар 4-6-8 цагаар

ü  Эсвэл сальбутамол уухаар 0.1-0.2мг\кг авч болно.

Хэрэв утлага үр дүнгүй бол

ü  Эпинефрин арьсан дор 1:1000 уусмалаас 0.01мл\кг, дээд тун нь 0.3мл, 15минутын дараа давтаж болно.

ü  Кортикостероид: преднизолон 1-2мг\кг эсвэл дексаметазон 0.2мг\кг судсаар, булчинд хоногт 2-3 удаа, 3хоног

ü  Хэрэв гуурсны агчил давамгайлсан бол магнийн сульфат (0.25% уусмалаас 0.2мл\кг ) судсаар физилогийн уусмалаар шингэлж аажим дусаах, 1-3өдөр  дараалж авах (агчил давамгайлсан бол)

ü  Допамин 3-5мкг\кг\мин 24 цагаар үргэлжлүүлэн тогтвортой үр дүнд хүртэл

Шалтгааны эсрэг эмчилгээ

Үүнд:(вирусийн эсрэг, антибиотик, дархлаа дэмжих эмчилгээ)

Вирусийн эсрэг  эмчилгээ

Эмийн нэр

Насанд хүрэгсдэд

Хүүхдэд

Дашрамын нөлөө

Оселтамивир \тамифлу\

75мг-аар 12 цагаар, өдөрт 2 удаа, нийт 5 хоног

Нэг хүртэлх насны хүүхдэд зайлшгүй гэж үзвэл:

ü  3 сар хүртэл 12мг-аар

ü  3-5сартайд 20мг-аар

ü  6-11сартайд 25мг-аар, 12 цагаар, өдөрт 2 удаа, нийт 5 хоног

13 хүртэлх насны хүүхдэд биеийн жин нь:

ü  15кг хүртэл 30мг-аар

ü  15-23кг бол 45мг-аар

ü  24-40кг бол 60мг-аар

12 цагаар, өдөрт 2 удаа, нийт 5 хоног

 

Элбэг тохиолддог

ü  Ходоод гэдэс хямрах

ü  Ханиах

ü  Амьсгал давчдах

ü  Бие сульдах

ü  Толгой хүчтэй өвдөх

ü  Толгой эргэх

ü  Нойргүйдэх

 

Ховор тохиолддог

ü  Арьсаар тууралт гарах

ü  Харшлын урвал

ü  Элэг цөсний үйл хямрах

ü  Мэдрэл сэтгэцийн эмгэг болон татах

 

 

Занамивир

5мг-ийн цацлагаас өдөрт 2 удаа, 10мг\хоногт

7 ба түүнээс дээш насны хүүхдэд 5мг-ийн цацлагаас өдөрт 2 удаа, 10мг\хоногт

Харшлын шалтгаант хатгалга болон гуурсны агчил (бронхоспазм) үүсгэх, ялангуяа амьсгалын замын архаг хуучтай хүмүүст болгоомжтой хэрэглэх

 

 

Антибиотик эмчилгээ

Хүндрэх эрсдэлтэй бөгөөд дараах эмнэлзүйн шинж илэрсэн тохиолдолд антибиотик хэрэглэнэ.

Үүнд:

1.      Амьсгалахад бэрхшээлтэй буюу саадтай болох

2.      Чихээр хүчтэй өвдөх

3.      24 цаг ба түүнээс дээш хугөцаанд бөөлжих

4.      Нойрмоглох буюу унтаарах

5.      Эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүүлэх шаардлагатай өвчин хүндэрсэн тохиолдолд

ü  Томуугаар өвчилсөн хүүхдэд S.pneumoniae, H.influezae, S.aureus зэрэг нянгийн шалтгаант хатгалга, дунд чихний үрэвсэл элбэг тохиолддогийг харгалзан үзэж антибиотикийг сонгоно.

ü  12 хүртэлх насны хүүхдэд ко-амоксиклавыг, 12-оос дээш насны хүүхдэд доксациллиныг хэрэглэнэ.

ü  Эритромицин, азитромицин болон цефуроксимыг пенициллинд харшилтай хүүхдэд хэрэглэнэ.

Хүүхдэд хэрэглэх антибиотикийн тун хэмжээ

Эмийн нэр, хүүхдийн нас

Тун

Давтамж

Эмийн хэрэглэх хэлбэр

1.

                                                 Co-amoxiclav

1-12 сартай

2.5мл

 

 

Өдөрт 3 удаа

125\31 суспенз

1-6 сартай

5мл

7-12 настай

5мл

250\62 суспенз

12-18 настай

1 таб

250\125

Бүх насанд

30мг\кг

Судсаар

2.

                                                 Cefuroxime

1-14 сартай

125мг

 

Өдөрт 2 удаа

     Уухаар

2-12 сартай

250мг

Бүх насанд

20-30мг\кг

     Судсаар

3.

                                                  Ampicillin

Бүх насанд

50-100мг\кг

6 цагаар

Булчинд, судсаар

Гентамицин

7.5мг\кг

24 цагт 1 удаа

Судсаар

 

4.

                                                 Doxacyline

 

12 наснаас дээш

100 мг

Өдөрт 1 удаа

Уухаар

5.

                                                 Erythromycin

 

1 хүртэл настайд

5 мл

Өдөрт 3 удаа

Сиро п

1-6 настайд

10 мл

Сироп







 

 

 

 

Лаборатори

 

 

Зүрх судас, үе мөчний өвчний үед хийгдэх шинжилгээ

  1. Шээсний ерөнхий шинжилгээ
    • Эритроцит
    • Билирубин
    • Уробилиноген
    • Кетон
    • Уураг
    • Нитрит
    • Глюкоз
    • Ph
    • Хувийн жин
    • Лейкоцит
  2. Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ
  • Гемоглобин
  • Эритроцит
  • Лейкоцит
  • Лейкограмм
  • Тромбоцит
  • УЭТХ
  • Гематокрит
  • Цус бүлэгнэх хугацаа
  1. Цусны бүлэгнэлтийн шинжилгээ
  • АРТТ- зориуд идэвхижүүлсэн тромбопластины хугацаа
  • РТ - протромбины хугацаа
  • ТТ - тромбины хугацаа
  • Фибриноген
  1. Биохимийн шинжилгээ
  • ЛДГ - лактатдегидгогеназа
  • КФК - креатинфосфокиназа
  • Трансаминаза ГОТ, ГПТ
  • Холестерин
  • Триглицерид
  • Липидийн бүлэг
  • Креатинин
  • Мочевин
  • Сахар
  • Электролит - натри, кали, хлор
  • Уураг
  • Альбумин
  • Билирубин
  1. Шээсний нэмэлт шинжилгээ
    • Зимницкийн сорил
  2. Иммунологийн шинжилгээ
  • АСЛО
  • С - урвалж уураг
  • Ревматойд фактор
  • ЛЕ эс илрүүлэх
  • Иммуноглобулин
  • АНА
  1. Бактериологийн шинжилгээ
  • Цусны ариун чанар


Амьсгалын эрхтний өвчний үед хийгдэх шинжилгээ

     1.    Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ

  • Гемоглобин
  • Эритроцит
  • Лейкоцит
  • Лейкограмм
  • Тромбоцит
  • УЭТХ
  • Гематокрит
  • Цус бүлэгнэх хугацаа

     2. Цэрний ерөнхий шинжилгээ

  • Физик шинж: өнгө, хэмжээ, төрх байдал, хольц

3.        Биохимийн шинжилгээ

  • Трансаминаза ГОТ, ГПТ
  • Уураг
  • Альбумин

     4. Иммунологийн шинжилгээ

  • АСЛО
  • С - урвалж уураг
  • Ревматойд фактор
  • Иммуноглобулин A,M,G,E

5.    Цэрний бактериологийн шинжилгээ

  • Цэрэнд эмгэг төрөгч илрүүлэх
  • Антибиотик мэдрэг чанар

6.    Гялтангийн шингэний ерөнхий шинжилгээ

  • Физик шинж чанар
  • Уураг
  • Ривальтийн сорил
  • Эсийн элемент


Ходоод, гэдэс, нойр булчирхайн өвчний үед хийгдэх шинжилгээ

     1.    Ходоодны шүүсний шинжилгээ

  • Ph

2.        Цөсний ерөнхий шинжилгээ

  • Физик шинж
  • Эсийн элемент
  • Талст элемент
  • Бичил биетэн

      3.   Биохимийн шинжилгээ

  • Трансаминаза ГОТ, ГПТ
  • Сахар
  • Электролит - натри, кали, төмөр, хлор
  • Уураг
  • Альбумин
  • Билирубин
  • Амилаза

4.    Өтгөний шинжилгээ

  • Шинж чанар: өнгө, төлөв, хольц
  • Эсийн элемент
  • Хоолны гаралтай элемент

5.    Шээсний нэмэлт шинжилгээ

  • Шээсэнд амилаза тодорхойлох

6.    Иммунологийн шинжилгээ

  • H.Pylori

7.    Бактериологийн шинжилгээ

  • Өтгөнд эмгэг төрөгч нян үзэх
  • Дисбактериоз


Элэгний өвчний үед хийгдэх шинжилгээ

     1.    Биохимийн шинжилгээ

  • Трансаминаза ГОТ, ГПТ
  • Холестерин
  • Сахар
  • Уураг
  • Альбумин
  • Билирубин
  • Сулема
  • Шүлтлэг фосфотаза
  • ГГТФ - гаммаглутамилтрансфераза
  • Амилаза

      2.   Цөсний ерөнхий шинжилгээ

  • Физик шинж
  • Эсийн элемент
  • Талст элемент
  • Бичил биетэн

      3.   Шээсний ерөнхий шинжилгээ

  • Эритроцит
  • Билирубин
  • Уробилиноген
  • Кетон
  • Уураг
  • Нитрит
  • Глюкоз
  • Ph
  • Хувийн жин
  • Лейкоцит

     4.    Иммунологийн шинжилгээ

  • Вирусын маркер
  • ЛЕ эс илрүүлэх
  • Иммуноглобулин A, M, G
  • АНА

     5.    Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ

  • Гемоглобин
  • Эритроцит
  • Лейкоцит
  • Лейкограмм
  • Тромбоцит
  • УЭТХ
  • Гематокрит
  • Цус бүлэгнэх хугацаа

    6.     Цусны бүлэгнэлтийн шинжилгээ

  • АРТТ- зориуд идэвхижүүлсэн тромбопластины хугацаа
  • РТ - протромбины хугацаа
  • ТТ - тромбины хугацаа
  • Фибриноген

    7.     Цөсний бактериологийн шинжилгээ

  • Цөсөнд эмгэг төрөгч илрүүлэх
  • Антибиотик мэдрэг чанар


Бөөрний өвчний үед хийгдэх шинжилгээ

    1.     Шээсний ерөнхий шинжилгээ

  1.  
    • Эритроцит
    • Билирубин
    • Уробилиноген
    • Кетон
    • Уураг
    • Нитрит
    • Глюкоз
    • Ph
    • Хувийн жин
    • Лейкоцит

2.        Шээсний нэмэлт шинжилгээ

  • Амбуржийн сорил
  • Нечипоенкогийн сорил
  • Зимницкийн сорил
  • Преднизолоны сорил
  • Фильтраци
  • Хоногийн шээсэнд уураг тодорхойлох

     3.    Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ

  • Гемоглобин
  • Эритроцит
  • Лейкоцит
  • Лейкограмм
  • Тромбоцит
  • УЭТХ
  • Гематокрит
  • Цус бүлэгнэх хугацаа

     4.    Биохимийн шинжилгээ

  • ЛДГ - лактатдегидгогеназа
  • КФК - креатинфосфокиназа
  • Холестерин
  • Триглицерид
  • Липидийн бүлэг
  • Креатинин
  • Мочевин
  • Электролит - натри, кали, хлор
  • Уураг
  • Альбумин
  • Билирубин
  • Шээсний хүчил

     5.    Цусны бүлэгнэлтийн шинжилгээ

  • АРТТ- зориуд идэвхижүүлсэн тромбопластины хугацаа
  • РТ - протромбины хугацаа
  • ТТ - тромбины хугацаа
  • Фибриноген

     6.    Иммунологийн шинжилгээ

  • АСЛО
  • С - урвалж уураг
  • Ревматойд фактор
  • ЛЕ эс илрүүлэх
  • Иммуноглобулин A,M,G

     7.    Шээсний  бактериологийн шинжилгээ

  • Эмгэг төрөгч илрүүлэх
  • Антибиотик мэдрэг чанар


Цусны өвчний үед хийгдэх шинжилгээ

     1.    Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ

  • Гемоглобин
  • Эритроцит
  • Лейкоцит
  • Лейкограмм
  • Тромбоцит
  • УЭТХ
  • Гематокрит
  • Цус бүлэгнэх хугацаа
  • Цус гоожих хугацаа

2.        Цусны нэмэлт шинжилгээ

  • Улаан эсийн диаметр
  • Улаан эсийн осмос тэсвэр
  • Миелограмм
  • Ретикулоцит
  • Цитохимийн урвал

     3.    Шээсний ерөнхий шинжилгээ

  1.  
    • Эритроцит
    • Билирубин
    • Уробилиноген
    • Кетон
    • Уураг
    • Нитрит
    • Глюкоз
    • Ph
    • Хувийн жин
    • Лейкоцит

4.   Шээсний нэмэлт шинжилгээ

  • Зимницкийн сорил
  • Преднизолоны сорил
  • Фильтраци
  • Хоногийн шээсэнд уураг тодорхойлох
  • Шээсэнд Бене-Джонсоны урвал

     5.    Биохимийн шинжилгээ

  • ЛДГ - лактатдегидгогеназа
  • Электролит - натри, кали, фосфор, кальци, төмөр
  • Уураг
  • Альбумин
  • Билирубин
  • Шүлтлэг фосфотаза

6.    Иммунологийн шинжилгээ

  • Иммуноглобулин A,M,G

     7.    Цусны бүлэгнэлтийн шинжилгээ

  • АРТТ- зориуд идэвхижүүлсэн тромбопластины хугацаа
  • РТ - протромбины хугацаа
  • ТТ - тромбины хугацаа
  • Фибриноген
  • ГАТ
  • Ретракци
  • Фибринолиз
  • ЛЭФ


Дотоод шүүрлийн булчихайн эмгэгийн үед хийгдэх шинжилгээ

     1.    Шээсний ерөнхий шинжилгээ

  1.  
    • Эритроцит
    • Билирубин
    • Уробилиноген
    • Кетон
    • Уураг
    • Нитрит
    • Глюкоз
    • Ph
    • Хувийн жин
    • Лейкоцит

     2.    Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ

  • Гемоглобин
  • Эритроцит
  • Лейкоцит
  • Лейкограмм
  • Тромбоцит
  • УЭТХ
  • Гематокрит

3.    Цусны бүлэгнэлтийн шинжилгээ

  • АРТТ- зориуд идэвхижүүлсэн тромбопластины хугацаа
  • РТ - протромбины хугацаа
  • ТТ - тромбины хугацаа
  • Фибриноген

4.        Биохимийн шинжилгээ

  • Трансаминаза ГОТ, ГПТ
  • Холестерин
  • Триглицерид
  • Сахар
  • Электролит - натри, кали, хлор, кальци, фосфор
  • Уураг
  • Альбумин
  • Глюкозын ачаалалт сорил
  • Шүлтлэг фосфотаза
  • Амилаза

5.        Иммунологийн шинжилгээ

  • Иммуноглобулин A,M,G
  • АНА

3.        Дааврын шинжилгээ

  • Т3
  • Т4
  • TSH
  • Уурагтай холбоот иод


Мэдрэлийн өвчний үед хийгдэх шинжилгээ

4.        Шээсний ерөнхий шинжилгээ

  1.  
    • Эритроцит
    • Билирубин
    • Уробилиноген
    • Кетон
    • Уураг
    • Нитрит
    • Глюкоз
    • Ph
    • Хувийн жин
    • Лейкоцит

5.        Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ

  • Гемоглобин
  • Эритроцит
  • Лейкоцит
  • Лейкограмм
  • Тромбоцит
  • УЭТХ
  • Гематокрит

6.        Цусны бүлэгнэлтийн шинжилгээ

  • АРТТ- зориуд идэвхижүүлсэн тромбопластины хугацаа
  • РТ - протромбины хугацаа
  • ТТ - тромбины хугацаа
  • Фибриноген

7.        Биохимийн шинжилгээ

  • Холестерин
  • Триглицерид
  • Липидийн бүлэг
  • Сахар
  • Уураг
  • Альбумин

8.        Нугасны шингэний ерөнхий шинжилгээ

  • Физик шинж: өнгө, тунгалаг чанар
  • Уураг
  • Пандийн урвал
  • Цитоз
  • Сахар
  • Хлор

6.        Нугасны шингэний бактериологийн шинжилгээ

  • Эмгэг төрөгч илрүүлэх
  • Антибиотик мэдрэг чанар

9.        Иммунологийн шинжилгээ

  • Иммуноглобулин A,M,G
  • АНА


Мэс заслын өвчний үед хийгдэх шинжилгээ

10.    Шээсний ерөнхий шинжилгээ

  1.  
    • Эритроцит
    • Билирубин
    • Уробилиноген
    • Кетон
    • Уураг
    • Нитрит
    • Глюкоз
    • Ph
    • Хувийн жин
    • Лейкоцит

11.    Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ

  • Гемоглобин
  • Эритроцит
  • Лейкоцит
  • Лейкограмм
  • Тромбоцит
  • УЭТХ
  • Гематокрит
  • Цус бүлэгнэх хугацаа
  • Цус гоожих хугацаа

12.    Цусны бүлэгнэлтийн шинжилгээ

  • АРТТ- зориуд идэвхижүүлсэн тромбопластины хугацаа
  • РТ - протромбины хугацаа
  • ТТ - тромбины хугацаа
  • Фибриноген

4.    Биохимийн шинжилгээ

  • Трансаминаза ГОТ, ГПТ
  • Шүлтлэг фосфотаза
  • Сахар
  • Амилаза
  • Билирубин
  • ГГТФ- гаммаглутамилтрансфераза

5.    Иммунологийн шинжилгээ

  • Иммуноглобулин A,M,G

6.    Шээсний нэмэлт шинжилгээ

  • Шээсэнд амилаза тодорхойлох








Бөөрний цочмог дутагдал

Бөөрний цочмог дутагдал (БЦД), Оношлогоо

Top of Form

Тодорхойлолт: Бөөрний үйл ажиллагаа цагаар эсвэл өдрөөр мэдэгдэхүйц доройтохыг хэлнэ. Эмнэл зүйн хувьд ямар нэг шинж тэмдэг илрэхгүй, харин шээсний гарц багасч шээсний хэмжээ (<400 мл/24ц хүртэл) багасах нь элбэг тохиолдоно. Биохимийн өөрчлөлтийн хувьд сийвэнгийн мочевин ба креатинин ихэссэнээр бөөрний цочмог дутагдлыг илрүүлнэ. БЦД нь бие даасан эмгэг хэлбэрээр тохиолдох боловч ихэнх тохиолдолд холбоотой цусан үжил, гэмтэл, мэс ажилбар, бөөрийг гэмтээгч эмийн үйлчлэлийн нөлөө зэрэг цусны эргэлтийн алдагдлын үед тохиолддог.

Тохиолдол: Бөөрний дутагдалын урьдал үе Бөөрний перфузын алдагдал ба сувганцирын цочмог үхжил шалтгааны >80%-д тохиолдоно. Сувганцрын цочмог үхжил нь шок, нефротоксин (аминогликозид, амфотерицин Б, тетрациклин, стероидный бус үрэвслийн эсрэг эмүүд, ингибитор АХФ), равдомиолиз, сувганцрын үйл ажиллагааны алдагдалтай холбоотой гаж хөгжлийн үед тохиолдоно. Бөөрний үйл ажиллагааны бүрэн эдгэрэх үйл явц нь хэдэн хоног, хэдэн долоо хоногоор явагддаг. Шээс ялгаруулах замын бөглөрөл нь харьцангуй цөөн тохиолдох бөгөөд эмчилгээ авах боломжтой. Ховор тохиолдолд судасны эмгэг (кортикальный цочмог үхжил, нарийн ба бүдүүн судасны бөглөршил) гломерулонефрит, вакулит, интерстициал нефрит, цусны эмгэгүүд (миелома, гемолитик уремийн хам шинж, тромбоцитопенийн пурпура) гепато- ренал хам шинж,

Үнэлгээ: Хэрэглэж байгаа эмнүүдийн бөөрөнд үзүүлэх нөлөөг мэдэж байх шаардлагатай.

1. Бөөрний цочмог эсвэл архаг дутагдал уу? Дараах тохиолдолд бөөрний архаг дутагдлыг сэжиглэж болно. Үүнд:

§  Архаг өвчний ужиг дурдатгалтай эсвэл бөөрний архаг дутагдлын шинж тэмдэг илэрсэн байх

§  Цусны шинжилгээнд өөрчлөлт гарсан байх (өвчтөний картад тэмдэглэгдсэн, шинжилгээний хариу)

§  Чанд авианд бөөрний хэмжээ жижгэрсэн Цус багадалтын шинж тэмдэг, Са2+, PO3 -4 өөрчлөлтүүдээр БЦД ба БАД-ыг ялгах боломжгүй юм. Харин эдгээр шинж тэмдгүүд илрээгүй байх нь бөөрний цочмог дутагдал байх магадлалтай.

2. Шээс ялгаруулах замын ямар нэг бөглөрөл байна уу? Бөглөрлийг БЦДын шалтгаан гэж үзэж болно. Учир нь бөөрөнд үүсэх өөрчлөлтүүдийг буцаах боломжтой байдаг тул яаралтай эмчилгээ нь хийж бөөрөнд үүсч болзошгүй эргэлтгүй өөрчлөлтөөс сэргийлэх боломжтой. Үйл ажиллагаатай өрөөсөн бөөртэй, бөөрний чулуутай, шээс хаагдах, түрүү булчирхай томрох, өмнө нь бага аарцаг, хэвлийн гялтангийн араар мэс ажилбар хийгдсэн үед бөглөрлийг сэжиглэх боломжтой. Давсаг тэмтрэгдэж байгаа эсэх, хэвлийн болон таазны хөндийд биет байгаа эсэх, түрүү булчирхай томорсон эсэх

3. БЦД-д хүргэдэг ховор тохиолдох ямар шалтгаанууд байна вэ? Жишээ нь гломерулонефрит болон бусад шалтгааныг дээрх мэдээллээс үз. Эдгээр эмгэг нь шээсний эмгэг тунадасжилтийн шинж тэмдгүүдтэй хослон илрэх ба ийм тохиолдолд бөөрний биопсийн шинжилгээ хийх, эмчилгээнд оруулах талаар мэргэжлийн зөвлөгөөг яаралтай авах хэрэгтэй.

Шинжилгээ

Шээс: дипстикээр шээсэнд лейкоцит; нитрит; эритроцит; уураг; сахар; кетон; хувийн жин. Микроскопоор цусны цагаан эс; улаан эс; талст; бортгонцор. Шээсийг ургуулан антибиотик мэдрэг чанар. Биохимид: мочевин ба элетролитууд, креатинин; осмолярность; Бенс-Жонсийн уураг. Цусны шинжилгээ: мочевин ба электролитууд, K+; цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ; элэгний үйл ажиллагааны сорил; бүлэгнэлт; креатинкиназ; улаан эсийн тунах хурд (УЭТХ); C реактив уураг; артерийн цусны хийн үзүүлэлтүүд; цусны ариун чанар.

Хэрэв БЦДын шалтгаан тодорхой бус байвал: сийвэнгийн иммуноглобулин; элестрофорез; комплемент С3, С4-ийн түвшин; ауто эсрэг бие (AНA, нейтрофилийн эсрэг цитоплазматик эсрэг бие (ANCA), Anti-GBM болон антистрептолизин О-гийн титрыг тодорхойлно. Цээж гэрэлд харах: Уушгины хаван. ЭКГ: Гиперкалиемийн шинж тэмдгүүд ? Бөөрний хэт авиа: Бөөрний хэмжээ, бөглөрлийн шинж тэмдэг байгаа эсэх

Бөөрний дутагдлын өмнөх үе шатыг сувганцарын цочмог үхжилээс (СЦҮ) ялган оношлохуй

 http://emchweb.com/wp-content/uploads/2012/07/Untitled-12.jpg

Bottom of Form

Top of Form

Эдгээр үзүүлэлтүүд клиникийн практикт ашиглагддаггүй боловч оношлогоонд чухал хэрэгцээтэй байдаг. Энэ үзүүлэлтүүд нь шээс хөөгч эмнүүд, сувганцарын урьдал өвчнүүдийн үед өөрчлөгдөх боловч эдгээрийг ашиглан бөөрний өвчний тавиланг тодорхойлох боломжгүй байдаг.

Bottom of Form



Анхны арга хэмжээ авах

Ясны хугарлыг оношилж,өвдөлтийг намжаах,чиг тавих анхны арга хэмжээ авах

Гадуур дотуур цус алдалтыг тогтооох эхний арга хэмжээ авах

Тархи цээж хэвлийн хөндийн эрхтнүүдийн гэмтлийн үед анхан шатны тусламж үзүүлэх

Хэсэг газрын,хөнгөн зэрэглэлийн түэгдэлт,хөлдөлтийг эмчлэх

Аливаа цочмог хордлогын үед анхны яаралтай тусламж үзүүлэх /бөөлжүүлэх,ходоод угаах,цэвэрлэх бургуй тавих,зүрх судас аамьсгалын үйл ажиллагаагдэмжих


ü  Халдварт өвчний үед өрхийн эмнэлэг гэрийн нөхцөлд анхан шатны тусламж үзүүлэх

Тухайн өвчтөнийг гэрт нь юмуу өрхийн эмнэлэг дээр гоц аюулт халдварт өвчин сэжиглэсэн тохиолдолд хөл хорио  тусгаарлалтын эхний арга хэмжээг авч холбогдох байгууллагад яаралтай мэдэгдэх 

Өвчтөнд аливаа өвөрмөц цочмог халдварт өвчний онош тавьсан тохиолдолд холбогдох байгууллагад албан ёсоор яаралтай мэдээлэх ба шаардлагатай тохиолдолд голомтын ариутгал халдваргүйтэл хийлгэх

Тухайн өвчтөнд аливаа өвөрмөц цочмог халдварт өвчин сэжиглэгэн тохиолдолд холбогдох мэргэжлийн эмчид илгээж оношийг тодруулна

Онош тодорхой хөнгөн явцтай заавал тусгаарлан халдвартын эмнэлэг,тасагт хэвтүүлэх шаардлагагүй,халдварт өвчтэй хүнийг эмчлэх ба өвчтөн,түүний гэр бүлийнхэнд халдвар хамгааллын дэглэмийн зөвлөгөө өгөх

Халдварт өвчинтэй хавьтагсдыг тодруулж шаардлагатай бол халдвартын эмчийн шинжилгээнд оруулах

Халдвартад эмчлүүлээд гарсан өвчтөн мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу эмчилгээг гэрээр үргэжлүүлэх хяналт тавих

Тухайн өвчтөнд сүрьеэ бэлгийн замын халдвар сэжиглэгдсэн бол тухайн мэргэжлийн эмчид илгээх онош тодруулах

Онош нь тогтоогдсон явуут эмчлүүлж болохуйц ДОХ,бэлгийн замын халдварт өвчтэй хүнд мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу эмчилгээ явуулж хяналт тавих

ü  Мэдрэл сэтгэцийн зонхилон тохиолдох өвчний үед өрхийн эмнэлэг гэрийн нөхцөлд анхан шатны тусламж үзүүлэх

Мэдрэлийн ерөнхий үзлэг хийх рефлекс үзэх алх зүү болон нүдний уг харах багаж ашиглах замаар мэдрэлийн өвчний онош тавих цаашид яах талаар өвчтөнд зөвөлгөө өгөх

Захын мэдрэлийн зонхилон тохиолдох өвчний невралги,неврит плексит радикулит гэх мэт урьдчилсан онош тавьж анхны тусламж үзүүлэх ба мэдрэлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу өвчтөнд эмчилгээг үргэлжлүүлж хяналт тавих

Менингит,энцефалит тархины цусны эргэлтийн цочмог хямрал зэргийг урьдчилсан оношилж анхны тусламж үзүүлэх ба тэдгээр өвчний үлдэцтэй хүмүүст мэдрэлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу хяналт тавих

Аливаа уналт таталтын үед анхны тусламж үзүүлэх

Неврозтой юмуу зан үйлийн өөрчлөлтийн эмгэтэй өвчтөнийг холбогдох зөвлөмжийн дагуу өвчтөнд эмчилгээг үргэлжлүүлж хяналт тавих

Сэтгэл гутрал,хөөрөл солиорол тэнэгрэл зэрэг сэтгэцийн хямралын анхны тусламж үзүүлэх

Архинд дондох өвчин мансуурах бусад донтой өвчтөнд анхны тусламж үзүүлэх мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу хяналт тавих

ü  Арьсны зонхилон тохиолдох өвчний үед өрхийн эмнэлэг гэрийн нөхцөлд анхан шатны тусламж үзүүлэх

Арьс түүний дайврын идээт өвчнүүдийг оношилж эмчлэх

Арьс хуйх хогжруутах нүүр батгатах зэрэг тохиолдолд холбогдох мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу эмчилгээ хийх ба арьс  үсээ арчлах хамгаалах талаар зөвлөгөө өгөх

Чонон хөрвөс дерматит намарс псориаз арьсны цэврүүт болон мөөгөнцөрт өвчин зэргийг урьдчилан оношилж анхны тусламж үзүүлэх ба мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу эмчилгээг үргэлжлүүлнэ

Эрүүл мэндийн анхан шатны тусламжийн хүрээнд бие хүн гэр бүл өрхийн эмнэлэг /гэрийн нөхцөлд/ сувлахуйн тусламж үйлчилгээ /нярайн хүй,чих,хамрыг цэвэрлэх,хүмүүст вакцин уулгах тарих өвчтэй хүнд тариа боолт хийх бигнүүр бумба бургуй тавих ходоод угаах шээсийг катетерээр авах өндөр настан тхаир дутуу хүмүүс болон хэвтрийн хүнд өвчтөний сувилгаа асаргаамэргэжлийн зөвөлгөө гэх мэт  /  үзүүлэх

Өрхийн эмнэлэгт ирэгсдийн биеийн жин өндрийг хэмжиж зөвөлгөө өгөх Өвчтөний цусан дахь гемоглобины хэмжээг тодорхойлох ба шээсний хувийн жин үзэх шээсэнд уураг билирубин уробилиноген сахар кетон зэрэг бодис илрүүлэх сорил тавьж зөвлөгөө өгөх

Өрхийн эмнэлэгт бүртгэгдсэн хүн амын дунд зүрх судасны өвчин хавдар болон бусад халдварт бус өвчнийг илрүүлэх зорилгоор дээд шатны эмнэлэгүүдтэй хамтран урьдчилан сэргийлэх иж бүрдэл үзлэг шинжилгээ хийх ажлыг зохион байгуулж түүний мөрөөр эрүүлжүүлэх чиглэлийн арга хэмжээ авдаг байх

Хожуу үедээ орсон хорт хавдар болон эмчлэгдэшгүй бусад хүнд өвчтэй хүнд гэрээр хөнгөвчлөх тусламж үйлчилгээ үзүүлэх

ü  Чих хамар хоолой амны хөндийн зонхилон тохиолдох өвчний үед өрхийн эмнэлэг гэрийн нөхцөлд анхан шатны тусламж үзүүлэх

Нүдний ерөнхий үзлэг хийх хараа шалгах таблиц нүдний уг харагч гар чийдэн зэргийг ашиглах замаар нүдний зонхилон тохиолдох зарим өвчин коньюктивит кератит блефарит өвдөг глауком катаракт гэх мэт урьдчилсан байдлаар оношилж анхны тусламж үзүүлэх мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу хяналт тавих

Нүдэнд орсон гадны биетийг авах нүдэнд эм дусаах зовхинд тосон түрхэц хавчуулах зэрэг эмчилгээний үйлдэл хийх

Чих хамар хоолойн ерөнхий үзлэг хийх отоскоп риноскоп төвөнхийн толь камертон хэл дарагч гар чийдэн духны толь зэрэг багаж эмнэлзүйн зарим сорил ашиглах замаар тэдгээр эрхтэний зонхилон тохиолддог  зарим өвчин /гадна дунд чихний үрэвсэл дүлийрэлт ринит фарингит ангина ларингит тэнцвэрийн эмгэг гэх мэт/-г урьдчилсан байдлаар оношилж анхны тусламж үзүүлэх мэргэжлийн эмчийн зөвлөмжийн дагуу хяналт тавих

Чих хамрын хөндий залгиур угаах хулхи цэвэрлэх чихэнд болон хамрын хөндийд эм дусаах чихээс тавих тэдгээрт орсон гадны биетийг авах зэрэг эмчилгээний үйлдэл хийх

Амны хөндийн ерөнхий үзлэг хийх хэл дарагч гар чийдэн зэргийг ашиглах замаар амны хөндийн зарим өвчин /стоматит глоссит гингвит парадонтоз кариес гэх мэт/- урьдчилсан байдлаар оношилж анхны тусламж үзүүлэх, мэргэжлийн эмчийн зөвлөгөө өгөх

Монголын их амар амгалан


Мордож буй улаан дээлтэй өвгөн

Монголын их амар амгалан
Морины хөлөөс чөдөр уйдаж
Шөнийн талд гуних
Монголын их амар амгалан
Модон тэрэгний хөх дугуй
Шинэ өвсний солонго гишгэх
Монголын их амар амгалан
Молор саран
Монголын их амар амгалан
Өндөр цагаан үүлс
Монголын их амар амгалан
Гэсэр жангарын шарласан хуудас
Монголын их амар амгалан
Гол мөрөн урсах
Монголын их амар амгалан
Гоолингоо
Монголын их амар амгалан
Эрдэнийн сормуусаа униарт дүрж
Адуу унтах
Монголын их амар амгалан
Эр хүн ятгатай дуулах
Монголын их амар амгалан
Алтай хангай
Монголын их амар амгалан
Арван тавны саран
Монголын их амар амгалан
Гучин гурван говь
Монголын их амар амгалан
Гучин гуравтай харцуул
Монголын их амар амгалан
Ганга агийн торгон суунаг
Монголын их амар амгалан
Ганган харцтай бүсгүйчүүд
Монголын их амар амгалан
Жаргаж гуних
Монголын их амар амгалан
Зангирсан нулимс дотогшоо урсах
Монголын их амар амгалан
Хөх хөх аргалын дөл
Монголын их амар амгалан
Хөсөг нүүдэл
Монголын их амар амгалан
Тооноор туссан наран дотор
Хүү мөлхөх
Монголын их амар амгалан
Тогоонтөмөр хаан
Монголын их амар амгалан
Амар болоочийг ачсан
Цагаан тэмээ
Монголын их амар амгалан
Анирхан талын бүүвэй
Монголын их амар амгалан
Буурин дээр нялх ногоо цухуйх
Монголын их амар амгалан
Бурханы мэлмий
Монголын их амар амгалан
Богд шиг миний залбирсан
Наран, саран
Тэнгэрийн их амар амгалан
Болор биеийг минь нууцлах
Газар шороо
Дорнын их амар амгалан
Ижийгээр минь бүүвэй аялуулж
Эцгээр минь үнэг эсгүүлсэн
Дэрлээд нойрсох
Миний хатан өвөр
Монголын их амар амгалан
Дэргэдээ дуудаж толгойгоо түшүүлэх
Миний хаан үр
Монголын их амар амгалан

Шүлэг
Зөрөг замын уулзвараас

Зөвхөн чамайг л би харахыг хүсэх юм.


Энэ догдлол уу


Эсвэл гэгээн хайрын минь ганц чин хүсэл үү


Уучлал гуйсан харцанд минь


Уяарахгүй цаашаа алхаж магадгүй чи


Урдаас чинь хэн нэгэн


Угтаж авахаар тосож байхыг ч үгүйсгэхгүй


Чи магадгүй надаас өнөөдөр нэг мөр явж байгаа байх


Үүрд хамт байгаач гэж үлдэхийг би гуйхгүй.


Одоо харин надад ганцхан хүсэл байна түүнийгээ шивнэе


Онгодыг минь ганцхан удаа хөглөөд маргааштаа уусдаа бүсгүй минь

Шүлэг
Хайрлах юм бол намайг яг л одоо хайрла
Халуун залуу насыг минь
Хагдарч гундахаас нь өмнө
Хайрын улаан дөлийг минь
Унтарч бөхөхөөс нь өрсөж
Хайрлах юм бол намайг яг л одоо хайрла
Хаях юм бол намайг яг л одоо хаяа
Байгаа сайхан бүхнийг минь
Барагдаж дуусахаас нь өмнө
Балиар энэ амьдралаас залхаж зугтахаас нь өрсөж
Хаях юм бол намайг яг л одоо хаяа
Жаргаах юм бол намайг яг л одоо жаргаа
Жавартай дулаантай насыг минь
Жамаараа хөрөхөөс нь өмнө
Жавхаат алаг нүдийг минь
Жаран үрчлээс болохоос нь өрсөж
Жаргаах юм бол намайг яг л одоо жаргаа
Орхих юм бол намайг яг л одоо орхио
Орь залуу насыг минь
Огшиж гундахаас нь өмнө
Оргилуун халуун хүслийг минь
Оргүй алга болохоос нь өрсөж
Орхих юм бол намайг яг л одоо орхио

Уушигны уйланхай

Тодорхойлолт

Уушигны эдэд идээгүй шингэн бүхий хөндий оршихыг уйланхай гэнэ.

Ангилал

А.-төрөлхийн

Б.-олдмол

           А.-ганц тоотой

           Б.-олон тоотой

А.-паразитын

Б.-паразитын бус

 Хийн уйланхай-Нимгэн хальсан гэртэй,хийгээр дүүрсэн хөндийт уйланхайг хийн уйланхай гэх бөгөөд нилээн олонтаа тохиолддог.Ихэвчлэн уушигны бүрхүүл плеврийн дор өнгөцхөн байрлана.Мөн уушигны дэлбээнүүдийн завсар хооронд оршиж болно.Өнгөц байрласныг нь цэврүүт уйланхай гэнэ.Уушигны буглаа, сүрьеэгийн хатуурал задарсны дараа үүсэх хөндийг уйланхай гэхгүй ба харин үлдэц хөндий гэнэ.Хийн уйланхайн гэр хобох ширхэглэг эд, альвеол эпителээс тогтоно.Мөгөөрс булчингийн эд байхгүй.Уйланхай битүүгээс гадна аль нэг гуурсан хоолотой харьцаж байж болно.

Төрөлхийн уйланхай- Хучуур эдээр доторлогдож ганц эсвэл олноороо байх төрөлхийн өвчин юм.

Шалтгаан, эмгэг жам

Уушигны уйланхайны шалтгаан маш олон янз бөгөөд И. А. Зворыкина шалтгаанаар нь дараах байдлаар ангилсан байдаг.

  • Уушигны жинхэнэ уйланхай: амьсгалын эрхтэн тогтолцооны хэвийн хагжил алдагдсантай холбоотой үүснэ.
  • Уйланхай төст бүтэц буюу хуурамч уйланхай: бронхоэктазий, бронхын бөглөрөл, пневмоний, абсцессов, туберкулеза зэрэг өвчний суурин дээр үүсдэг.
  • Уушигны хязгаарлагдмал эмфиземийн суурин дээр үүссэн хийтэй хөндийнүүд.
  • Паразитын гаралтай уйланхай: (эхинококк, нистицерк).

Уушигны өнгөц байрласан альвеол хагарснаас болно.

Эмнэлзүй                                                            

Хүндрээгүй уйланхай олон жил ямар ч шинж тэмдэггүй байна.Харин томрохоороо цээж өвдөх, ханиах, амьсгаадах зовиур үүснэ.

Оношлогоо

Рентген, цахим тоолуурт томографиар оношлоно.

Рентгенд уйланхай нь тод, нимгэн гэртэй, цайвар дугуй болж харагдана.Заримд нь бага зэргийн шингэн байна.Олон уйланхайг хавдраас ялгах хэрэгтэй ба уйланхай идээлсэн бол цайвар дугуйн эргэн тойронд үрэвслийн нэвчдэс тогтон, түрүүнд нь хоосон байсан уйланхайд шингэн тодорхойлогдоно.

Рентгенограмма.Баруун уушигны төрөлхийн идээтэй уйланхай

Хэвтээ шингэний төвшинтэй том хөндий тодорхойлогдсон байна.Уйланхайны доод дүрс тод,зах ирмэг нь тод бус байна.Синус чөлөөтэй байна.

Ялгах онош

  • Буглаа
  • Өөр гарлын пневмоторакс
  • Уушигны буглаа, сүрьеэгийн хатуурал задарсны дараа үүсэх үлдэц хөндийнүүд
  • Хавдар

Эмчилгээ

Гол төлөв уйланхайг авах хагалгаа хийнэ.Лобэктомийг ховор хэрэглэнэ.Уйланхай байсан газрыг цээжний ханатай наалдуулах зорилгоор цээжний ханын гялтан хальсны тэр хэсгийн заримдаа хуулдаг./плевродез/

Хүндэрсэн уйланхайг мэс заслаар эмчилнэ.Чинэрсэн пневмоторакс, уйланхай гэнэт томроход цээжний хөндийд гуурс байрлуулаад хийг тогтмол соруулж авах арга хэмжээ авна.2-3хоногт үр дүн гарахгүй бол торакотомийгоор уйланхайг тайрах, уушигны дэлбээг авах, цоорхойг оёх, нөхөх, зэрэг арга хэмжээг авна.Уйланхай идээлсэн бол түүнийг өөлж авна.Олон уйланхай идээлсэн бол уушгийг тайрна.

Хүндрэл

  • Уйланхай хагарч пневмоторакс үүсэх
  • Уйланхай руу нээгдсэн гуурсан хоолой битүүрч уйланхай дотор шингэн нэмэгдэж, дотор даралт нь ихсэж чинэрэх.Үүгээр уйланхай түргэн томорч уушигны эд, голтын эрхтэнг шахаж амьсгал, зүрхний үйл ажиллагааг хямруулна.Энэ хүндрэл нь бага насны хүүхдэд нэн хүнд тусдаг бөгөөд гэнэт амьсгаадан царай нь хөхрөн гэнэтийн үхэлд хүргэх явдал бий.
  • Уйланхай идээлэх.Өвчтөн халуурч, цээжээр өвдөн ханиалгаж, идээтэй заримдаа цустай цэр гарна.
  • Амьсгалын болон тунгалгийн замаар халдвар уйланхайд орох
  • Хана нь хагарч пневмоторакс болох

Судас холгогдож цоорон уйланхайд цус хурах зэрэг хүндрэл тохиолдож б

Гэдэс хоорондын буглаа

Гэдэс хоорондын  буглаа

/Межкишечные абсцессы/

Òîäîðõîéëîëò:

 Õýâëèéí àëü íýã õýñýãò буюу ãýäýñíèé çàâñàð õýâëèéí   ãÿëòàí ¿ðýâñýí èäýý õóðàõûã õýâëèéí áóãëàà  ãýíý.

  Øàëòãààí:

 Ìóõàð îëãîé, öºñíèé õ¿¿äèé, íîéð áóë÷èðõàé,

óìàéí äàéâàð çýðýã äîòîð ýðõòíèé èäýýò ¿ðýâñýë,

ãýìòýë, ñ¿ðüåý, ýðõòýí öîîðîõ, õàãàëãààíû äàðàà үүсдэг.

 Ýìãýã æàì:

 • I ¿å – Õýâëèéí ãÿëòàíãèéí ãèïåðåìè, ñóäàñíû õàíà

íýâ÷èìòãèé áîëîõ, õàâäàõ õàâàãíàõ, ýêññóäàöè,

ôèáðèí òóíàæ íààëäàö òîãòîí ãýäýñíèé ãîãöîî

õýâëèéí ýðõòýíã õîîðîíä íü áàðüöàëäóóëàõ

• II ¿å- Õîðäëîãî ãàðàõ ¿å

III үе-  Ýêçî áà ýíäîòîêñèí, èíòåðëåéêèí, äóíä æèíòýé

óóðãèéí ìîëåêóë хуримтлагдàõ, ëèçîñîì, ïðîòåàç ýñгýã

èäýâõèæèõ

   Ýìíýë ç¿é:

Ýìíýë ç¿éí øèíæ íü áóãëààíû áàéðëàë, õýìæýý íÿíãèéí õîðóó ÷àíàðààñ õàìààð÷ ñóë èëýðíý. Хэвлий дүүрэх, тодорхой байрлалгүй мөртлөө байнга өвдөнө. Оройд 38С хүрч халууран, õýë õóóðàéøèõ, õýâëèéí àëü  íýã õýñýãò ºâäºõ, òýð õýñãèéí áóë÷èí ÷àíãàðàõ, Ùåòêèí-Áëþìáåðãèéí øèíæ èëðýõ, ÝÕÎ –îîð õýâëèéä øèíãýí õàðàãäàõ, öóñíû øèíæèëãýýíä ëåéêîöèòîç, ñîý õóðäñàõ зэрэг шинжүүд илрэнэ. Үзлэгээр хэвлий зөөлөн,гялтан цочролын шинж илрэхгүй. Буглаа том, хэвлийн өмнөд хананд ойр байвал булчин чангарч, Щеткин-Блюмбергийн шинж илэрнэ.

 Îíîøèéí øàëãóóð:

 ·         Ìóõàð îëãîéí ¿ðýâñýë óðüäàë áîëîõ

·         Öºñíèé õ¿¿äèéí öî÷ìîã, àðõàã ¿ðýâñýë áàéñàí

·          Ïàíêðåàòèòýýð ýõëýõ áîëîìæ

·          Ñ¿ðüåýãýýð ºâäºæ áàéñàí ýñýõ

 ßëãàõ îíîø:

 ·         Ìóõàð îëãîéн цочмог үрэвсэл

·         Цºñíèé õ¿¿äèéí цочмог үрэвсэл

·          Нойр булчирхайн öî÷ìîã ¿ðýâñýë

·          Õýâëèéí õàâäàð

·          Ñ¿ðüåý

Îíîøèéã ìàãàäëàõ ÿâöàä øààðäàãäàõ øèíæèëãýý  /áîëîìæòîé ¿åä/

 ·         Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý

·          Ýõî

·         Ðåíòãåí

·          Õýâëèéã õàòãàõ

 Õýâëèéí áóãëààòàé ºâ÷òºíèé ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý

Õàãàëãààíû áýëòãýë-õîðäëîãî òàéëàõ, àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý ýõëýõ

Åðºíõèé óíòóóëãà (îíöãîé òîõèîëäîëä õýñãèéã ìýäýýã¿éæ¿¿ëýõ À.Â.Âèøíåâñêèéí

àðãà õýðýãëýõ)

Ëàïàðîòîìè- õýâëèéí ãîë øóãàìààð

Áóãëààíû áàéðëàë òîäîðõîéëîõ

Áóãëààã òóñãààðëàõ, íýýæ ñîðóóëàõ, óãààõ

Ãîîæóóðãà áàéðëóóëæ õýâëèéí øàðõ õààõ

Ààðöãèéí õºíäèéí áóãëààã ¿òðýý,õîøíîãîîð ãîîæóóðãà

Õîðäëîãî òàéëàõ ýì÷èëãýý / øèíãýí þ¿ëýõ, øýýñ õººõ /

  Õàãàëãààíû äàðàà ãàð÷ áîëîõ õ¿íäðýë :

 ·         Áóãëàà äàõèí ¿¿ñýõ

·         Ãýäýñ öîîð÷, öîðãî ¿¿ñýõ

·         Ò¿ãýýìýë ïåðèòîíèò ¿¿ñýõ

·         Ñåïñèñ áîëîõ

 

 

 

(Нийт: 91)

nightwish